യേശു വിഭാവനം ചെയ്ത സമൂഹം: ആദിമസഭയിൽനിന്ന് മതസ്ഥാപനത്തിലേക്ക്

യേശു വിഭാവനം ചെയ്തത് മറ്റൊരു മതസ്ഥാപനം മാത്രമായിരുന്നോ, അതോ മതത്തിന്റെയും ജാതിയുടെയും ആചാരങ്ങളുടെയും അതിരുകൾക്കപ്പുറം മനുഷ്യരെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സമൂഹമായിരുന്നോ? ആദിമക്രൈസ്തവസഭയുടെ ചരിത്രം ഈ ചോദ്യത്തെക്കുറിച്ച് ഗൗരവമായി ചിന്തിക്കാൻ നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

യേശുവിന്റെ ജീവിതവും പ്രബോധനങ്ങളും ശ്രദ്ധാപൂർവം പഠിക്കുമ്പോൾ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്: മനുഷ്യനെ മതപരമായ വേർതിരിവുകൾക്കപ്പുറം കാണാനാണ് യേശു നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചത്. മനുഷ്യന്റെ മൂല്യം നിർണയിക്കുന്നത് അവന്റെ മതമോ ജാതിയോ ആചാരനിഷ്ഠയോ അല്ല; മറിച്ച് അവന്റെ ജീവിതവും മറ്റുള്ളവരോടുള്ള സമീപനവുമാണ്. സ്നേഹം, കരുണ, നീതി, ക്ഷമ, പങ്കുവെക്കൽ, സേവനം എന്നിവയ്ക്കാണ് യേശു പ്രാധാന്യം നൽകിയത്.

ഇതിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ഒരു ചോദ്യം ഉയരുന്നു: യേശു വിഭാവനം ചെയ്തത് മറ്റൊരു മതം സ്ഥാപിക്കുകയായിരുന്നോ, അതോ മതത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറം മനുഷ്യരെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സമൂഹം സൃഷ്ടിക്കുകയായിരുന്നോ?

### യേശുവിന്റെ ദർശനം

യേശു ജീവിച്ചിരുന്നത് യഹൂദമതത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലായിരുന്നു. യഹൂദനായിരുന്നു യേശു; യഹൂദരുടെ വിശുദ്ധഗ്രന്ഥങ്ങളും പാരമ്പര്യങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന് പരിചിതമായിരുന്നു. എന്നാൽ മതത്തിന്റെ പേരിൽ മനുഷ്യർ തമ്മിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന വേർതിരിവുകളെയും അനീതികളെയും അദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്തു.

ശബ്ബത്ത് മനുഷ്യനുവേണ്ടിയുള്ളതാണെന്നും മനുഷ്യൻ ശബ്ബത്തിനുവേണ്ടിയല്ലെന്നും യേശു പറഞ്ഞു. ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിനേക്കാൾ മനുഷ്യനോടുള്ള കരുണയ്ക്കാണ് അദ്ദേഹം പ്രാധാന്യം നൽകിയത്. സമരിയാക്കാരനെയും ചുങ്കക്കാരനെയും പാപിയെന്ന് മുദ്രകുത്തപ്പെട്ടവനെയും സമൂഹം മാറ്റിനിർത്തിയവരെയും അദ്ദേഹം ചേർത്തുപിടിച്ചു.

ദൈവസന്നിധിയിൽ മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കുന്ന മതപരമായ അതിരുകൾക്ക് യേശു വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകിയില്ല. അയൽക്കാരനെ സ്നേഹിക്കുക എന്ന കല്പനയുടെ പരിധി സ്വന്തം മതസമൂഹത്തിൽ മാത്രം ഒതുക്കിയതുമില്ല. ശത്രുക്കളെപ്പോലും സ്നേഹിക്കണമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേശം.

ഇതെല്ലാം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, മതപരമായ സ്വത്വത്തെക്കാൾ മനുഷ്യബന്ധങ്ങൾക്കും ധാർമികമൂല്യങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു സമൂഹമായിരുന്നു യേശുവിന്റെ സ്വപ്നമെന്ന് കരുതാം. ഇവിടെ 'മതാതീതം' എന്നതുകൊണ്ട് മതനിഷേധമോ നിരീശ്വരവാദമോ അല്ല ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകൾ മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കാത്ത, അവയെക്കാൾ വലിയ മാനുഷിക മൂല്യങ്ങൾക്കു പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു സമൂഹമാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.

### ആദിമസഭ: യേശുവിന്റെ സ്വപ്നത്തിന്റെ ഒരു പരീക്ഷണം

യേശുവിന്റെ ശിഷ്യന്മാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഈ ദർശനം ഒരു പരിധിവരെ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു എന്നു കരുതാൻ ന്യായമുണ്ട്. യേശുവിന്റെ മരണത്തിനും ഉയിർപ്പിനും ശേഷം ജെറുസലേമിൽ രൂപംകൊണ്ട ആദിമക്രൈസ്തവസമൂഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിൽ അതിന്റെ ചില അടയാളങ്ങൾ കാണാം.

അപ്പൊസ്തലന്മാരുടെ പ്രവൃത്തികൾ രണ്ടാം അധ്യായത്തിൽ ആദിമവിശ്വാസികളെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു:

“വിശ്വസിച്ചവർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചിരിക്കയും സകലവും പൊതുവകയാക്കുകയും ചെയ്തു. അവർ തങ്ങളുടെ വസ്തുവകകളും സ്വത്തുക്കളും വിറ്റ് ഓരോരുത്തർക്കും ആവശ്യമുള്ളതുപോലെ എല്ലാവർക്കും വീതിച്ചുകൊടുത്തു” (പ്രവൃത്തികൾ 2:44–45).

നാലാം അധ്യായത്തിൽ ഈ ആശയം കൂടുതൽ ശക്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്:

“വിശ്വസിച്ചവരുടെ സമൂഹം ഏകഹൃദയവും ഏകമനസ്സുമുള്ളവരായിരുന്നു. ആരും തനിക്കുള്ളതിൽ ഒന്നും സ്വന്തമെന്ന് പറഞ്ഞില്ല; അവർക്ക് എല്ലാം പൊതുവായിരുന്നു” (പ്രവൃത്തികൾ 4:32).

ഇത് കേവലം ഒരു ആരാധനാസമൂഹത്തിന്റെ രൂപീകരണമായിരുന്നില്ല. പരസ്പര ഉത്തരവാദിത്വവും പങ്കുവെക്കലും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു പുതിയ സാമൂഹികജീവിതത്തിന്റെ പരീക്ഷണം കൂടിയായിരുന്നു. ഒരാൾക്ക് സമ്പത്തുണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരാൾ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഴിയേണ്ടിവരരുത് എന്ന ചിന്ത അതിന്റെ പിന്നിലുണ്ടായിരുന്നു.

എന്നാൽ ഈ സ്വത്തുപങ്കുവെക്കൽ നിർബന്ധിതമായിരുന്നില്ല. അനന്യാസിന്റെയും സഫീറയുടെയും സംഭവത്തിൽ പത്രോസ് അനന്യാസിനോട് പറയുന്നത്, സ്വത്ത് വിൽക്കുന്നതിനുമുമ്പും വിറ്റതിനുശേഷവും അത് അയാളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നുവെന്നാണ് (പ്രവൃത്തികൾ 5:4). അതായത്, എല്ലാവരും നിർബന്ധമായും സ്വത്ത് ഉപേക്ഷിക്കണം എന്നൊരു നിയമമല്ല അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്. മറിച്ച്, സ്വന്തമെന്ന ചിന്തയെക്കാൾ സഹോദരന്റെ ആവശ്യത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന മനോഭാവമായിരുന്നു പ്രധാനം.

യേശു വിഭാവനം ചെയ്ത സ്നേഹത്തിന്റെയും പങ്കുവെക്കലിന്റെയും സമൂഹം പ്രായോഗികമായി സാക്ഷാത്കരിക്കാനുള്ള ഒരു ശ്രമമായി ഇതിനെ കാണാം.

### മതപരമായ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക്

ആദിമസഭയുടെ വളർച്ചയിൽ മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം സംഭവിച്ചു. യേശുവിന്റെ സന്ദേശം യഹൂദസമൂഹത്തിനുള്ളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ വിജാതീയരിലേക്കും വ്യാപിച്ചു.

പത്രോസ് കൊർന്നേല്യോസിന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതും അവിടെ വിജാതീയർക്കും പരിശുദ്ധാത്മാവ് ലഭിച്ചതും ഈ മാറ്റത്തിലെ നിർണായക സംഭവമാണ് (പ്രവൃത്തികൾ 10). മനുഷ്യരെ മതപരമായ ശുദ്ധിയുടെയും അശുദ്ധിയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ വേർതിരിക്കുന്ന ചിന്താഗതിയെ ഇത് ചോദ്യം ചെയ്തു.

പൗലോസ് ഈ ആശയത്തെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി അവതരിപ്പിച്ചു. “യഹൂദനും യവനനും ഇല്ല; അടിമയും സ്വതന്ത്രനും ഇല്ല; ആണും പെണ്ണും ഇല്ല; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ക്രിസ്തുയേശുവിൽ ഒന്നത്രേ” (ഗലാത്യർ 3:28) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ പുതിയ സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനദർശനം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

യാക്കോബും ജെറുസലേം സഭയിലെ മറ്റു നേതാക്കളും പങ്കെടുത്ത അപ്പൊസ്തലന്മാരുടെ സമ്മേളനത്തിൽ വിജാതീയർ യഹൂദനിയമങ്ങൾ മുഴുവനും പാലിക്കേണ്ടതില്ലെന്ന തീരുമാനമുണ്ടായി (പ്രവൃത്തികൾ 15). അതൊരു ചരിത്രപരമായ വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. ക്രിസ്തുവിൽ വിശ്വസിക്കാൻ ഒരാൾ ആദ്യം യഹൂദനാകണമെന്ന നിബന്ധന അവിടെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല.

ഇങ്ങനെ യേശുവിന്റെ പ്രസ്ഥാനം ഒരു പ്രത്യേക മതസമൂഹത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറം വ്യാപിക്കുന്ന ഒരു മാനുഷിക കൂട്ടായ്മയായി വളരുകയായിരുന്നു.

### എപ്പോഴാണ് സഭ ഒരു പ്രത്യേക മതമായി മാറിയത്?

ഈ ചോദ്യത്തിന് ഒരു കൃത്യമായ വർഷം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാൻ കഴിയില്ല. കാരണം, ക്രിസ്തുമതം യഹൂദമതത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ട് ഒരു പ്രത്യേക മതമായി രൂപംകൊണ്ടത് പെട്ടെന്നുണ്ടായ ഒരു സംഭവമായിരുന്നില്ല. പല നൂറ്റാണ്ടുകളിലായി നടന്ന ക്രമേണയുള്ള ചരിത്രപ്രക്രിയയായിരുന്നു അത്.

യേശുവിന്റെ കാലത്തും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യകാലത്തും യേശുവിന്റെ അനുയായികൾ പ്രധാനമായും യഹൂദരായിരുന്നു. അവർ യഹൂദരുടെ വിശുദ്ധഗ്രന്ഥങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുകയും ചിലർ ദേവാലയാരാധനയിലും യഹൂദമതാചാരങ്ങളിലും പങ്കെടുക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

എന്നാൽ വിജാതീയർ വലിയ തോതിൽ ക്രൈസ്തവസമൂഹത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചതോടെ പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർന്നു. യഹൂദനിയമങ്ങൾ പാലിക്കാതെ ഒരാൾക്ക് ക്രിസ്തുവിന്റെ അനുയായിയാകാമോ? പരിച്ഛേദനം ആവശ്യമാണോ? ഭക്ഷണനിയമങ്ങൾ പാലിക്കണമോ? ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ ആദിമസഭയിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്കു വഴിവെച്ചു.

എ.ഡി. 70-ൽ റോമാക്കാർ ജെറുസലേം ദേവാലയം നശിപ്പിച്ചതും യഹൂദ-ക്രൈസ്തവ ബന്ധങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. അതിനുശേഷം യഹൂദമതവും ക്രൈസ്തവപ്രസ്ഥാനവും തങ്ങളുടെ സ്വത്വങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി നിർവചിച്ചുതുടങ്ങി. എങ്കിലും വേർപിരിയൽ എല്ലായിടത്തും ഒരേ സമയത്ത് സംഭവിച്ചില്ല. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ യഹൂദക്രൈസ്തവസമൂഹങ്ങൾ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം നിലനിന്നിരുന്നു.

രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ക്രൈസ്തവം യഹൂദമതത്തിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു മതപരമായ സ്വത്വം കൈവരിക്കുന്നതായി കാണാം. അന്ത്യോക്യയിലെ ഇഗ്നേഷ്യസ് തന്റെ ലേഖനങ്ങളിൽ 'ക്രിസ്തുമതം' എന്ന ആശയം ഉപയോഗിക്കുകയും ക്രിസ്തുമതത്തെയും യഹൂദമതത്തെയും വ്യത്യസ്തമായി പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. സഭയുടെ നേതൃത്വസംവിധാനങ്ങളും വിശ്വാസപ്രമാണങ്ങളും ആരാധനാക്രമങ്ങളും ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ കൂടുതൽ വ്യക്തമായ രൂപം കൈവരിച്ചു.

എന്നാൽ മറ്റൊരു നിർണായക മാറ്റം സംഭവിച്ചത് നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ്. എ.ഡി. 313-ൽ കോൺസ്റ്റന്റൈൻ ചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്ത് ക്രൈസ്തവമതത്തിന് റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിൽ നിയമപരമായ അംഗീകാരം ലഭിച്ചു. അതിനുശേഷം സഭയ്ക്ക് ഭരണകൂടത്തിന്റെ പിന്തുണയും പ്രോത്സാഹനവും വർധിച്ചു. എ.ഡി. 380-ൽ തിയോഡോഷ്യസ് ഒന്നാമൻ ചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്ത് നിഖ്യാ വിശ്വാസപ്രമാണത്തെ അംഗീകരിക്കുന്ന ക്രൈസ്തവവിശ്വാസം സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക മതനിലപാടായി മാറി.

ഇതോടെ സഭയുടെ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സ്വാധീനം വളരെയധികം വർധിച്ചു. ഒരു ചെറിയ വിശ്വാസസമൂഹമായി ആരംഭിച്ച പ്രസ്ഥാനം വലിയ സ്ഥാപനങ്ങളുള്ളതും ഭരണകൂടവുമായി ബന്ധമുള്ളതുമായ മതമായി മാറി.

### സഭ യേശുവിന്റെ ആദർശത്തിൽനിന്ന് വ്യതിചലിച്ചത് എപ്പോൾ?

ഇവിടെ നാം രണ്ടു കാര്യങ്ങൾ തമ്മിൽ വ്യത്യാസം കാണേണ്ടതുണ്ട്.

ഒന്ന്, ക്രൈസ്തവം യഹൂദമതത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ട് ഒരു പ്രത്യേക മതമായി രൂപംകൊണ്ടത് എപ്പോൾ എന്ന ചോദ്യം.

രണ്ട്, യേശു വിഭാവനം ചെയ്ത സ്നേഹത്തിന്റെയും നീതിയുടെയും പങ്കുവെക്കലിന്റെയും സമൂഹത്തിൽനിന്ന് സഭ എപ്പോൾ വ്യതിചലിച്ചു എന്ന ചോദ്യം.

ഇവ രണ്ടും ഒരേ കാര്യമല്ല.

ഒരു മതമായി രൂപംകൊണ്ടതുകൊണ്ടുമാത്രം സഭ യേശുവിന്റെ ആദർശത്തിൽനിന്ന് വ്യതിചലിച്ചുവെന്ന് പറയാനാവില്ല. മതപരമായ ഒരു സ്വത്വവും സംഘടനാസംവിധാനവും ഉണ്ടാകുന്നത് സ്വാഭാവികമായ ചരിത്രപ്രക്രിയയാണ്. എന്നാൽ ആ സ്ഥാപനത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പും അധികാരവും സമ്പത്തും ആചാരങ്ങളും മനുഷ്യസേവനത്തെക്കാൾ പ്രധാനപ്പെട്ടതായി മാറുമ്പോഴാണ് യേശുവിന്റെ ദർശനത്തിൽനിന്നുള്ള വ്യതിചലനം ആരംഭിക്കുന്നത്.

വാസ്തവത്തിൽ, അത്തരം വ്യതിചലനങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ആദിമസഭയിൽത്തന്നെ കാണാം. കൊരിന്തിലെ സഭയിലെ വിഭാഗീയതയും കർത്താവിന്റെ അത്താഴത്തിൽ പ്രകടമായ സാമ്പത്തിക അസമത്വവും യാക്കോബ് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച സമ്പന്നരോടുള്ള പക്ഷപാതവും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ് (1 കൊരിന്ത്യർ 1:10–13; 11:17–22; യാക്കോബ് 2:1–4).

അതായത്, സഭയുടെ ചരിത്രം ഒരു ആദർശസമൂഹത്തിന്റെ നിരന്തരമായ വിജയചരിത്രമല്ല. ആദർശം നിലനിർത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളും അതിൽനിന്നുള്ള വ്യതിചലനങ്ങളും ഒരുമിച്ചു നടന്ന ചരിത്രമാണ്.

പിന്നീടുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സഭയുടെ സ്ഥാപനവൽക്കരണവും ഭരണകൂടവുമായുള്ള ബന്ധവും സമ്പത്തും അധികാരവും വർധിച്ചതോടെ ഈ പ്രശ്നങ്ങൾ കൂടുതൽ സങ്കീർണമായി. എന്നിരുന്നാലും, സഭയുടെ ചരിത്രത്തിൽ സേവനത്തിന്റെയും ദാനധർമ്മത്തിന്റെയും ദരിദ്രപക്ഷപാതത്തിന്റെയും പങ്കുവെക്കലിന്റെയും മാതൃകകൾ ഇല്ലാതായിട്ടില്ല. സന്യാസപ്രസ്ഥാനങ്ങളും സേവനസംരംഭങ്ങളും സാമൂഹികപരിഷ്കരണപ്രവർത്തനങ്ങളും യേശുവിന്റെ ആദർശം വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളായി കാണാം.

### സഭയ്ക്ക് മുന്നിലുള്ള യഥാർഥ വെല്ലുവിളി

ഇന്ന് ക്രൈസ്തവസഭ നേരിടുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട വെല്ലുവിളി മറ്റൊരു മതത്തോടുള്ള മത്സരമല്ല. സ്വന്തം മതസ്വത്വം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നതുമല്ല. യേശു വിഭാവനം ചെയ്ത സമൂഹത്തെ എത്രത്തോളം ജീവിതത്തിൽ സാക്ഷാത്കരിക്കാൻ കഴിയുന്നു എന്നതാണ് യഥാർഥ ചോദ്യം.

മതപരമായ ആചാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നതിൽ നാം എത്രമാത്രം ശ്രദ്ധാലുക്കളാണ് എന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരോടുള്ള നമ്മുടെ സമീപനം എങ്ങനെയാണെന്നും പരിശോധിക്കണം. നമ്മുടെ സഭകൾ സമ്പന്നമാകുമ്പോൾ ചുറ്റുമുള്ള ദരിദ്രരുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടുന്നുണ്ടോ? നമ്മുടെ ആരാധനകൾ വർധിക്കുമ്പോൾ പരസ്പരസ്നേഹവും കരുണയും വർധിക്കുന്നുണ്ടോ? മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകൾ ശക്തിപ്പെടുമ്പോൾ മനുഷ്യർക്കിടയിലെ അകലം കുറയുന്നുണ്ടോ?

മറ്റുള്ളവരെ മതത്തിന്റെ പേരിൽ വിധിക്കുന്നതിനുപകരം അവരുടെ വേദനകളിൽ പങ്കുചേരാൻ നമുക്ക് കഴിയുന്നുണ്ടോ? അധികാരവും സമ്പത്തും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനേക്കാൾ നീതിയും മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സും സംരക്ഷിക്കാൻ സഭ തയ്യാറാണോ?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരങ്ങളാണ് സഭ യേശുവിന്റെ ആദർശത്തോട് എത്രത്തോളം വിശ്വസ്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

### ഉപസംഹാരം

യേശു സ്ഥാപിച്ചത് ഒരു പുതിയ മതസ്ഥാപനം മാത്രമായിരുന്നില്ല; ദൈവസ്നേഹവും മനുഷ്യസ്നേഹവും ജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാക്കുന്ന ഒരു പുതിയ സമൂഹത്തിന്റെ ദർശനമായിരുന്നു അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവെച്ചത്. ആദിമസഭ ആ ദർശനത്തിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ ജീവിതത്തിൽ പകർത്താൻ ശ്രമിച്ചു. പരസ്പരം പങ്കുവെച്ചും ആവശ്യക്കാരെ സഹായിച്ചും യഹൂദ-വിജാതീയ വേർതിരിവുകൾ മറികടന്നും അവർ പുതിയൊരു ജീവിതരീതി പരീക്ഷിച്ചു.

കാലക്രമേണ ആ പ്രസ്ഥാനം ഒരു പ്രത്യേക മതമായി രൂപംകൊണ്ടു. സംഘടനകളും വിശ്വാസപ്രമാണങ്ങളും ആരാധനാക്രമങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും വളർന്നു. ഈ വളർച്ചയിൽ ചിലത് അനിവാര്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ സ്ഥാപനത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പും അധികാരവും സമ്പത്തും യേശുവിന്റെ അടിസ്ഥാനമൂല്യങ്ങളെക്കാൾ പ്രധാനപ്പെട്ടതായി മാറിയപ്പോൾ സഭയുടെ ആദർശം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു.

അതുകൊണ്ട് സഭയുടെ നവീകരണം എന്നത് സ്ഥാപനങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുകയോ മതത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതല്ല. മറിച്ച്, സ്ഥാപനങ്ങളെയും മതാചാരങ്ങളെയും യേശുവിന്റെ അടിസ്ഥാനമൂല്യങ്ങൾക്ക് വിധേയമാക്കുകയാണ്.

മതം മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കുന്ന മതിലാകാതെ അവരെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന പാലമാകണം. ആരാധന മനുഷ്യസേവനത്തിലേക്ക് നയിക്കണം. വിശ്വാസം സ്നേഹത്തിലും നീതിയിലും പ്രകടമാകണം.

യേശുവിന്റെ ദൈവരാജ്യദർശനം നമ്മോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നത് ഇതുതന്നെയാണ്: മതത്തിന്റെ പേരിൽ മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കുന്നതിനു പകരം, മനുഷ്യരെ സ്നേഹത്തിലും നീതിയിലും പങ്കുവെക്കലിലും ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സമൂഹമായി മാറുക.

സഭയുടെ യഥാർഥ മഹത്വം അതിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വലിപ്പത്തിലോ സമ്പത്തിലോ അധികാരത്തിലോ അല്ല; യേശു വിഭാവനം ചെയ്ത മനുഷ്യസമൂഹത്തെ എത്രത്തോളം ജീവിതത്തിൽ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു എന്നതിലാണ്.

ചരിത്രപരമായ ഒരു കുറിപ്പ്: ഈ ലേഖനത്തിൽ ആദിമസഭയുടെ വളർച്ചയെക്കുറിച്ച് അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് ചരിത്രപഠനങ്ങളിൽ പൊതുവായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു രൂപരേഖയാണ്. ക്രൈസ്തവം യഹൂദമതത്തിൽനിന്ന് പൂർണമായി വേർപെട്ടത് കൃത്യമായി ഏത് വർഷമാണെന്ന കാര്യത്തിൽ ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഏകാഭിപ്രായമില്ല. അത് പല പ്രദേശങ്ങളിലും വ്യത്യസ്ത വേഗത്തിൽ നടന്ന ദീർഘമായ പ്രക്രിയയായിരുന്നു.