മതത്തിന്റെ നന്മകളും തിന്മകളും: മനുഷ്യനെ ഒന്നിപ്പിക്കേണ്ടത് മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കുമ്പോൾ

മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ മതത്തിന് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. മനുഷ്യന്റെ അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചും ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചും മരണത്തെക്കുറിച്ചും നന്മതിന്മകളെക്കുറിച്ചുമുള്ള അന്വേഷണങ്ങളിൽനിന്നാണ് വിവിധ മതങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടത്. മനുഷ്യന്റെ ഭയങ്ങൾക്കും പ്രതീക്ഷകൾക്കും ചോദ്യങ്ങൾക്കും ഉത്തരങ്ങൾ കണ്ടെത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ മതങ്ങളുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായി. അങ്ങനെ മതം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ആത്മീയവും സാംസ്കാരികവും സാമൂഹികവുമായ മേഖലകളിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി.

മതം മനുഷ്യസമൂഹത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകൾ ചെറുതല്ല. അതേസമയം, മതത്തിന്റെ പേരിൽ മനുഷ്യർ തമ്മിൽ ഉണ്ടായിട്ടുള്ള സംഘർഷങ്ങളും വിവേചനങ്ങളും അനീതികളും ചരിത്രത്തിൽ ധാരാളമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് മതത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ നന്മകളെ അംഗീകരിക്കുന്നതോടൊപ്പം അതിന്റെ പരിമിതികളെയും ദോഷങ്ങളെയും വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

മതത്തിന്റെ നന്മകൾ

മതത്തിന്റെ പ്രധാന സംഭാവനകളിലൊന്ന് മനുഷ്യജീവിതത്തിന് അർത്ഥവും ലക്ഷ്യബോധവും നൽകുന്നതാണ്. ജീവിതത്തിലെ പ്രതിസന്ധികളിലും ദുഃഖങ്ങളിലും മരണത്തിന്റെ മുമ്പിലും മനുഷ്യന് പ്രത്യാശയും ആശ്വാസവും നൽകാൻ മതത്തിന് കഴിയുന്നു. മനുഷ്യജീവിതം ഭൗതികമായ നേട്ടങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതല്ലെന്നും അതിന് ധാർമികവും ആത്മീയവുമായ മാനങ്ങളുണ്ടെന്നും മതങ്ങൾ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

ധാർമികബോധത്തിന്റെ വളർച്ചയിലും മതങ്ങൾക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. സ്നേഹം, കരുണ, ക്ഷമ, സത്യസന്ധത, ദാനശീലം, നീതി, പരസ്പരസഹായം തുടങ്ങിയ മൂല്യങ്ങൾ വിവിധ മതങ്ങളുടെ ഉപദേശങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥാനമർഹിക്കുന്നു. സ്വന്തം താൽപര്യങ്ങൾക്കപ്പുറം മറ്റുള്ളവരുടെ നന്മയ്ക്കുവേണ്ടിയും ജീവിക്കണമെന്ന് മതങ്ങൾ മനുഷ്യനെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

മതം സാമൂഹികമായ കൂട്ടായ്മയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ആരാധനാലയങ്ങൾ, മതപരമായ ആഘോഷങ്ങൾ, കൂട്ടായ പ്രാർത്ഥനകൾ, സേവനപ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്നിവ മനുഷ്യരെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. പ്രതിസന്ധികളിൽ സഹായം നൽകാനും രോഗികളെയും ദരിദ്രരെയും പരിചരിക്കാനും സാമൂഹികമായ ഉത്തരവാദിത്വബോധം വളർത്താനും മതസമൂഹങ്ങൾക്ക് കഴിയുന്നു.

വിദ്യാഭ്യാസം, ആതുരസേവനം, സാമൂഹികപരിഷ്കരണം, ദരിദ്രസേവനം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നൽകിയ സംഭാവനകളും ശ്രദ്ധേയമാണ്. ചരിത്രത്തിൽ പല മതപ്രസ്ഥാനങ്ങളും അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടവർക്കുവേണ്ടി ശബ്ദമുയർത്തുകയും അനീതിക്കെതിരെ പോരാടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

അതുകൊണ്ട് മതത്തെ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന് യാതൊരു പ്രയോജനവുമില്ലാത്ത ഒന്നായി ചിത്രീകരിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയവും ധാർമികവുമായ വളർച്ചയ്ക്ക് മതത്തിന് സഹായകമാകാൻ കഴിയും.

മതത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ

എന്നാൽ മതത്തിന്റെ നന്മകളെ അംഗീകരിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അതിന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ന്യായീകരിക്കേണ്ടതില്ല. മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനപ്രശ്നം അതിന്റെ വിശ്വാസങ്ങളോ ആചാരങ്ങളോ നിലനിൽക്കുന്നതിലല്ല; അവ മനുഷ്യരുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും തുല്യതയെയും പരസ്പരബന്ധങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങളായി മാറുമ്പോഴാണ്.

ഓരോ മതത്തിനും അതിന്റേതായ വിശ്വാസങ്ങളും ആചാരങ്ങളും ജീവിതവീക്ഷണവുമുണ്ട്. സ്വന്തം വിശ്വാസമാണ് ശരിയെന്ന് ഓരോ മതവിശ്വാസിയും കരുതുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെ ശരിയെന്ന് കരുതുന്നതും മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളെയും അവകാശങ്ങളെയും നിഷേധിക്കുന്നതും രണ്ടാണ്. ആദ്യത്തേത് വിശ്വാസസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. രണ്ടാമത്തേത് അസഹിഷ്ണുതയിലേക്കും വിവേചനത്തിലേക്കും നയിക്കാം.

ഒരു മതം സ്വന്തം അനുയായികളെ മറ്റുള്ളവരിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്ന സ്വത്വമായി മാറുമ്പോഴാണ് പ്രശ്നങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നത്. മനുഷ്യരെ അവരുടെ മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 'നമ്മൾ', 'അവർ' എന്നിങ്ങനെ കാണുന്ന പ്രവണത വളരുന്നു. ഒരേ നാട്ടിൽ ജീവിക്കുന്നവരും ഒരേ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരും ഒരേ സാമൂഹികപ്രശ്നങ്ങൾ നേരിടുന്നവരും മതത്തിന്റെ പേരിൽ പരസ്പരം അകന്നുനിൽക്കുന്നു.

1. മതപരമായ അതിർത്തികൾ മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കുന്നു

മതം മനുഷ്യരെ ഒന്നിപ്പിക്കേണ്ടതാണെങ്കിലും പലപ്പോഴും അത് മനുഷ്യർക്കിടയിൽ അതിർത്തികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. വിവാഹം, സൗഹൃദം, സാമൂഹികബന്ധങ്ങൾ, പൊതുപ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ മതപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ അകൽച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു.

മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ സ്വത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായിരിക്കാം. എന്നാൽ അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അയാളുടെ മനുഷ്യവില നിർണയിക്കപ്പെടാൻ പാടില്ല. ഒരാൾ ഏതു മതത്തിൽപ്പെട്ടവനാണ് എന്നതിനെക്കാൾ അയാൾ എങ്ങനെയുള്ള മനുഷ്യനാണ് എന്നതിനാണ് പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടത്.

2. മതപരമായ മേൽക്കോയ്മയുടെ ബോധം

ഓരോ മതത്തിനും സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങൾ സത്യമാണെന്ന് കരുതാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്. എന്നാൽ സ്വന്തം മതമാണ് മറ്റെല്ലാ മതങ്ങളേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമെന്നും അതിനാൽ തങ്ങളുടെ അനുയായികൾ മറ്റുള്ളവരേക്കാൾ ഉയർന്നവരാണെന്നും കരുതുന്ന മനോഭാവം അപകടകരമാണ്.

ഇത്തരം മനോഭാവം മറ്റു മതങ്ങളോടുള്ള അവഗണനയ്ക്കും വിദ്വേഷത്തിനും ചിലപ്പോൾ അക്രമത്തിനുപോലും കാരണമാകുന്നു. മതപരമായ മേൽക്കോയ്മ സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ മനുഷ്യർക്കിടയിലെ സഹവർത്തിത്വത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുന്നു.

3. ചിന്താസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ

മതം പലപ്പോഴും വിശ്വാസങ്ങളുടെ ഒരു വ്യവസ്ഥ മാത്രമല്ല, ഒരു സാമൂഹിക സ്ഥാപനവുമാണ്. അതിന്റെ വിശ്വാസങ്ങളും ആചാരങ്ങളും ചോദ്യം ചെയ്യാതെ അംഗീകരിക്കണമെന്ന് ചില മതസമൂഹങ്ങൾ അംഗങ്ങളിൽനിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.

ഒരു വ്യക്തിക്ക് സ്വന്തം മതത്തിലെ വിശ്വാസങ്ങളെ വിമർശിക്കാനോ പുനഃപരിശോധിക്കാനോ അവയിൽ മാറ്റം വരുത്താനോ ഉള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം നിഷേധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അയാളുടെ ചിന്താസ്വാതന്ത്ര്യം പരിമിതപ്പെടുന്നു. മതം മാറുന്നവരെയോ മതവിശ്വാസമില്ലാത്തവരെയോ സംശയത്തോടെയും ശത്രുതയോടെയും കാണുന്ന പ്രവണതയും ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്.

വിശ്വാസം സ്വതന്ത്രമായ മനസ്സാക്ഷിയുടെ തീരുമാനമായിരിക്കണം. നിർബന്ധത്തിലൂടെയോ സാമൂഹികസമ്മർദത്തിലൂടെയോ നിലനിർത്തുന്ന വിശ്വാസത്തിന് യഥാർത്ഥമായ ആത്മീയമൂല്യം ഉണ്ടാകുമോ എന്നതും ചിന്തിക്കേണ്ടതാണ്.

4. മതവും അധികാരവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം

മതം രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവുമായ അധികാരവുമായി ചേരുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കാം. മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ അധികാരം നിലനിർത്തുന്നതിനുള്ള ഉപകരണങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടാം. ഭൂരിപക്ഷമതത്തിന്റെ താൽപര്യങ്ങൾ പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ താൽപര്യങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ അവഗണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യാം.

മതത്തിന്റെ പേരിൽ അധികാരം നേടാനും നിലനിർത്താനും ശ്രമിക്കുമ്പോൾ മതത്തിന്റെ ധാർമികമായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ പിന്നിലാകാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. മതം അധികാരത്തെ വിമർശിക്കേണ്ടതിന് പകരം അധികാരത്തിന്റെ താൽപര്യങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന സംവിധാനമായി മാറാം.

5. മതപരമായ ധാർമികതയുടെ ഇരട്ടത്താപ്പ്

മതങ്ങൾ സ്നേഹവും കരുണയും നീതിയും പഠിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ സ്വന്തം മതത്തിൽപ്പെട്ടവരോടു കാണിക്കുന്ന സ്നേഹവും കരുണയും മറ്റുള്ളവരോടു കാണിക്കാൻ മനുഷ്യർ തയ്യാറാകുന്നില്ല. സ്വന്തം സമുദായത്തിന്റെ താൽപര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി അനീതിയെപ്പോലും ന്യായീകരിക്കുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടാകുന്നു.

ഇവിടെ മതം പഠിപ്പിക്കുന്ന ധാർമികതയും മതസമൂഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പെരുമാറ്റവും തമ്മിൽ വൈരുധ്യം ഉണ്ടാകുന്നു. മതപരമായ വിശ്വാസം മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ മാനുഷികനാക്കുന്നുണ്ടോ എന്നതാണ് അപ്പോൾ പ്രസക്തമായ ചോദ്യം.

മതം മനുഷ്യനുവേണ്ടിയോ, മനുഷ്യൻ മതത്തിനുവേണ്ടിയോ?

മതത്തിന്റെ നന്മകളും തിന്മകളും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഉയരുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ചോദ്യം ഇതാണ്: മതം മനുഷ്യനുവേണ്ടിയാണോ, മനുഷ്യൻ മതത്തിനുവേണ്ടിയാണോ?

മതം മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയവും ധാർമികവുമായ വളർച്ചയ്ക്ക് സഹായകമാകേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ മതത്തിന്റെ സ്ഥാപനങ്ങളും ആചാരങ്ങളും അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളും സ്വന്തം നിലനിൽപ്പിന് അമിതപ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. അങ്ങനെ വരുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ നന്മയെക്കാൾ മതത്തിന്റെ താൽപര്യങ്ങൾ പ്രധാനമാകുന്നു.

യേശുവിന്റെ ശബ്ബത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രസ്താവന ഈ വിഷയത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമാണ്: “ശബ്ബത്ത് മനുഷ്യനുവേണ്ടി ഉണ്ടായതാകുന്നു; മനുഷ്യൻ ശബ്ബത്തിനുവേണ്ടി ഉണ്ടായതല്ല” (മർക്കോസ് 2:27). മതപരമായ നിയമങ്ങളും ആചാരങ്ങളും മനുഷ്യന്റെ നന്മയ്ക്കുവേണ്ടിയുള്ളതാണെന്നും മനുഷ്യന്റെ നന്മയ്ക്ക് തടസ്സമാകുന്നുവെങ്കിൽ അവയുടെ പ്രയോഗം പുനഃപരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ടെന്നും ഈ വാക്കുകൾ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

അതുപോലെ, യേശു നല്ല ശമര്യക്കാരന്റെ ഉപമയിലൂടെ യഥാർത്ഥ അയൽക്കാരൻ ആരാണെന്ന ചോദ്യത്തിന് പുതിയൊരു ഉത്തരം നൽകുന്നു (ലൂക്കോസ് 10:25–37). മതപരമായ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറം ഒരു മനുഷ്യൻ മറ്റൊരു മനുഷ്യനോട് കാണിക്കുന്ന കരുണയ്ക്കാണ് അവിടെ പ്രാധാന്യം. മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനെക്കാൾ മനുഷ്യസ്നേഹമാണ് നിർണായകമാകുന്നത്.

യേശുവിന്റെ ദൈവരാജ്യവും പുതിയ മനുഷ്യസമൂഹവും

യേശുവിന്റെ ദൈവരാജ്യസങ്കല്പത്തെ ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വായിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ദൈവരാജ്യം എന്നത് മറ്റൊരു മതസ്ഥാപനം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനെക്കാൾ വിശാലമായ ആശയമാണ്. ദൈവത്തിന്റെ നീതിയും സ്നേഹവും കരുണയും മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിൽ യാഥാർഥ്യമാകുന്ന ഒരു പുതിയ ജീവിതക്രമമാണ് അത്.

യേശുവിന്റെ ഉപദേശങ്ങളിൽ ശത്രുക്കളെ സ്നേഹിക്കുക (മത്തായി 5:44), സമാധാനം സ്ഥാപിക്കുക (മത്തായി 5:9), അധികാരപ്രയോഗത്തിനു പകരം സേവനം സ്വീകരിക്കുക (മർക്കോസ് 10:42–45), ദരിദ്രരെയും അവശരെയും പരിഗണിക്കുക (മത്തായി 25:31–46) തുടങ്ങിയ മൂല്യങ്ങൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഇവയെല്ലാം മനുഷ്യരുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിനേക്കാൾ അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ സ്നേഹത്തിനും നീതിക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ഒരു ദർശനത്തിലേക്കാണ് വിരൽചൂണ്ടുന്നത്.

പൗലോസിന്റെ പുതിയ സൃഷ്ടി, പുതിയ മനുഷ്യൻ, ക്രിസ്തുവിന്റെ ശരീരം എന്നീ ആശയങ്ങളിലും സമാനമായ ഒരു ദർശനം കാണാം. “യഹൂദനും യവനനും ഇല്ല; ദാസനും സ്വതന്ത്രനും ഇല്ല; ആണും പെണ്ണും ഇല്ല; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ക്രിസ്തുയേശുവിൽ ഒന്നത്രേ” എന്ന ഗലാത്യർ 3:28-ലെ പ്രഖ്യാപനം അന്നത്തെ സാമൂഹികവും മതപരവുമായ വിഭജനങ്ങളെ അതിജീവിക്കുന്ന പുതിയൊരു കൂട്ടായ്മയെക്കുറിച്ചാണ് സംസാരിക്കുന്നത്.

എഫെസ്യർ 2:14–16-ൽ യഹൂദരെയും വിജാതീയരെയും തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചിരുന്ന മതിൽ തകർത്ത് ഇരുവരെയും പുതിയൊരു മനുഷ്യനാക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് പൗലോസ് പറയുന്നു. മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കുന്ന പഴയ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറം ഒരു പുതിയ കൂട്ടായ്മ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന ആശയം.

ഇവിടെ ഒരു കാര്യം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. യേശുവും പൗലോസും എല്ലാ മതാചാരങ്ങളെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും ഇല്ലാതാക്കണമെന്ന് വ്യക്തമായി പ്രഖ്യാപിച്ചുവെന്ന് പറയാനാവില്ല. എന്നാൽ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലുകൾ മനുഷ്യർക്കിടയിൽ വേർതിരിവും മേൽക്കോയ്മയും സൃഷ്ടിക്കരുതെന്ന ആശയത്തിന് അവരുടെ ഉപദേശങ്ങളിൽ ശക്തമായ അടിത്തറയുണ്ട്.

മതാതീതമായ ഒരു മനുഷ്യസമൂഹം

മതാതീതമായ ഒരു മനുഷ്യസമൂഹം എന്നതുകൊണ്ട് മതവിശ്വാസമില്ലാത്ത ഒരു സമൂഹം എന്നല്ല ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. മതവിശ്വാസികൾക്കും മതവിശ്വാസമില്ലാത്തവർക്കും തുല്യമായ മാന്യതയോടെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെയും ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്ന സമൂഹമാണ് അത്.

അത്തരമൊരു സമൂഹത്തിൽ ഒരാൾക്ക് സ്വന്തം മതത്തിൽ വിശ്വസിക്കാനും അതിന്റെ ആചാരങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കാനും സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടായിരിക്കണം. അതുപോലെതന്നെ മറ്റൊരാൾക്ക് മതവിശ്വാസമില്ലാതെ ജീവിക്കാനും സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെ വിമർശിക്കാനും മതം മാറാനും സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടായിരിക്കണം. ഒരാളുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയൽ മറ്റൊരാളുടെ അവകാശങ്ങളെ പരിമിതപ്പെടുത്താൻ കാരണമാകരുത്.

മതപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും മനുഷ്യർക്ക് പൊതുവായ ജീവിതമൂല്യങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒന്നിച്ചുജീവിക്കാൻ കഴിയണം. നീതി, സമാധാനം, സ്നേഹം, കരുണ, സത്യസന്ധത, മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾ, പരസ്പരബഹുമാനം എന്നിവ ഏതെങ്കിലും ഒരു മതത്തിന്റെ മാത്രം മൂല്യങ്ങളല്ല. മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ പൊതുനന്മയ്ക്ക് ആവശ്യമായ മൂല്യങ്ങളാണവ.

അതിനാൽ മതാതീതമായ സമൂഹം മതങ്ങളെ നിരോധിക്കുന്നതോ മതവിശ്വാസികളെ മാറ്റിനിർത്തുന്നതോ അല്ല. മറിച്ച് മതപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കുന്ന മതിലുകളാകാതെ സൂക്ഷിക്കുന്ന ഒരു സാമൂഹികക്രമമാണ്.

ഉപസംഹാരം

മതം മനുഷ്യനെ ഉയർത്താനും മനുഷ്യർക്കിടയിൽ സ്നേഹവും സഹകരണവും വളർത്താനും കഴിയുന്ന ശക്തിയാണ്. അതേസമയം, മതം മനുഷ്യരെ വേർതിരിക്കാനും ചിന്താസ്വാതന്ത്ര്യം പരിമിതപ്പെടുത്താനും അധികാരത്തിന്റെ ഉപകരണമായി മാറാനും സാധ്യതയുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് മതത്തിന്റെ നന്മകളെ അംഗീകരിക്കുന്നതോടൊപ്പം അതിന്റെ ദോഷങ്ങളെ വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.

ഒരു മതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം അതിന്റെ അനുയായികളുടെ എണ്ണത്തിലോ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വളർച്ചയിലോ മാത്രം അളക്കാനാവില്ല. ആ മതം മനുഷ്യരിൽ എത്രത്തോളം സ്നേഹവും നീതിയും കരുണയും സഹവർത്തിത്വവും വളർത്തുന്നു എന്നതും അതിന്റെ മൂല്യനിർണയത്തിന്റെ ഭാഗമായിരിക്കണം.

അവസാനമായി നാം സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ഒരു ചോദ്യമുണ്ട്:

മനുഷ്യരെ സ്നേഹിക്കാൻ പഠിപ്പിക്കേണ്ട മതം മനുഷ്യർക്കിടയിൽ അതിർത്തികൾ സൃഷ്ടിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ആ അതിർത്തികളെ സംരക്ഷിക്കുകയാണോ നമ്മുടെ കടമ, അതോ അവയെ അതിജീവിച്ച് കൂടുതൽ മാനുഷികമായ ഒരു സമൂഹം സൃഷ്ടിക്കുകയാണോ?

മതങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം. വിശ്വാസങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാം. എന്നാൽ മനുഷ്യന്റെ മാന്യതയും അവകാശങ്ങളും സ്നേഹിക്കപ്പെടാനുള്ള അവകാശവും എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെയാണ്. മതത്തിന്റെ അതിർത്തികൾക്കപ്പുറം ഈ മനുഷ്യസത്യത്തെ അംഗീകരിക്കാൻ കഴിയുമ്പോഴാണ് മതം മനുഷ്യന്റെ നന്മയ്ക്കുള്ള ശക്തിയായി മാറുന്നത്.