മിശിഹാ-വിശ്വാസത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും പരിണാമവും

 ക്രിസ്തുമതത്തിൽ ഇന്ന് കാണുന്ന പല വിശ്വാസങ്ങളും ഒരേസമയം പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ ഉണ്ടായതല്ല. അവ ഓരോന്നും പ്രത്യേക ചരിത്രസാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉയർന്ന ചോദ്യങ്ങൾക്കും പ്രശ്നങ്ങൾക്കും നൽകിയ വിശ്വാസപരമായ പ്രതികരണങ്ങളിലൂടെ ക്രമേണ രൂപപ്പെട്ടവയാണ്. പിന്നീട് ആ പ്രതികരണങ്ങൾ ക്രിസ്തീയ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനഘടകങ്ങളായി മാറി.

മിശിഹായിലുള്ള വിശ്വാസം ഇതിന് വളരെ നല്ലൊരു ഉദാഹരണമാണ്.

ഈ വിശ്വാസം ക്രിസ്തുമതത്തോടൊപ്പം ആരംഭിച്ചതല്ല. യേശുവിന് മുമ്പുതന്നെ യഹൂദസമൂഹത്തിൽ മിശിഹായെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷ നിലനിന്നിരുന്നു. എന്നാൽ യേശുവിന്റെ ജീവിതവും മരണവും ഉയിർപ്പും ആ വിശ്വാസത്തെ ഒരു പുതിയ രീതിയിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ ആദ്യകാല ക്രിസ്ത്യാനികളെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് സഭയുടെ ചരിത്രത്തിൽ പുതിയ സാഹചര്യങ്ങൾ ഉയർന്നപ്പോൾ മിശിഹായെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യാഖ്യാനവും വീണ്ടും വികസിച്ചു.

ഇത് വിശ്വാസം “മാറിപ്പോയി” എന്ന ലളിതമായ കഥയല്ല. മറിച്ച്, പഴയ വിശ്വാസം പുതിയ അനുഭവങ്ങളെയും പുതിയ ചോദ്യങ്ങളെയും നേരിടുമ്പോൾ എങ്ങനെ പുനർവ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടു എന്നതിന്റെ ചരിത്രമാണ്.

ഒരു വിശ്വാസം ഒരു ചരിത്രസാഹചര്യത്തിൽ ജനിക്കുന്നു

മിശിഹാ എന്ന പദത്തിന് അടിസ്ഥാനപരമായി “അഭിഷിക്തൻ” എന്ന അർത്ഥമാണുള്ളത്. ദൈവത്താൽ പ്രത്യേക ദൗത്യത്തിനായി അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെട്ട രാജാവിനെയോ നേതാവിനെയോ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഈ ആശയം ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു.

ഇത് മനസ്സിലാക്കാൻ യഹൂദരുടെ ചരിത്രസാഹചര്യം ശ്രദ്ധിക്കണം.

നൂറ്റാണ്ടുകളായി യഹൂദർ വിവിധ വിദേശ സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ അധീനതയിൽ ജീവിച്ചിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ സ്വാതന്ത്ര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതും സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ സമ്മർദങ്ങളും മതപരമായ പ്രതിസന്ധികളും അവരുടെ ജീവിതത്തെ സ്വാധീനിച്ചു.

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു പ്രത്യാശ വളർന്നു:

ദൈവം ഒരിക്കൽ ഇടപെടും. ദൈവം തന്റെ ജനത്തെ മോചിപ്പിക്കും. നീതിയും സമാധാനവും സ്ഥാപിക്കുന്ന ഒരു ദൈവനിയുക്തനായ നേതാവ് വരും.

ഈ പ്രതീക്ഷയാണ് മിശിഹാ-ചിന്തയുടെ പ്രധാന പശ്ചാത്തലങ്ങളിലൊന്ന്.

അതിനാൽ മിശിഹാ-വിശ്വാസത്തെ മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ആദ്യം ചോദിക്കേണ്ടത്:

“മിശിഹാ ആരാണ്?”

എന്നതുമാത്രമല്ല,

“ഏത് ചരിത്രപ്രശ്നത്തിനുള്ള ഉത്തരമായാണ് മിശിഹായെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രതീക്ഷ വളർന്നത്?”

എന്നുകൂടിയാണ്.

ഇവിടെയാണ് ഒരു പൊതുവായ സത്യം നമുക്ക് കാണാൻ കഴിയുന്നത്: മനുഷ്യർ നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ അവരുടെ ചിന്തകളെയും വിശ്വാസങ്ങളെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു.

പ്രതീക്ഷിച്ച മിശിഹാ

യേശുവിന്റെ കാലത്ത് മിശിഹായെക്കുറിച്ച് ഒരൊറ്റ സർവസമ്മതമായ ചിത്രമല്ല ഉണ്ടായിരുന്നത്. പലർക്കും മിശിഹാ ദൈവം നിയോഗിക്കുന്ന ഒരു രാജാവോ നേതാവോ ആയിരുന്നു. അവൻ യഹൂദജനത്തെ മോചിപ്പിക്കുകയും ദൈവത്തിന്റെ നീതിയുള്ള ഭരണത്തിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യും എന്ന പ്രതീക്ഷ ശക്തമായിരുന്നു.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ജനങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റുന്ന നേതാക്കളെക്കുറിച്ച് “ഇയാളാണോ മിശിഹാ?” എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നത് സ്വാഭാവികമായിരുന്നു.

യോഹന്നാൻ സ്നാപകനെക്കുറിച്ചും അത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർന്നു. യേശുവിന്റെ ശുശ്രൂഷ ആരംഭിച്ചപ്പോഴും അതേ ചോദ്യം ഉയർന്നു:

യേശുവാണോ പ്രതീക്ഷിച്ച മിശിഹാ?

എന്നാൽ യേശുവിന്റെ ജീവിതം മിശിഹായെക്കുറിച്ചുള്ള പല പരമ്പരാഗത പ്രതീക്ഷകളെയും വെല്ലുവിളിച്ചു.

അവന്റെ പ്രസംഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ദൈവരാജ്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ രാജത്വം വെറും രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ മാത്രം അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടില്ല. ദരിദ്രരോടുള്ള കരുണ, രോഗികളോടുള്ള സമീപനം, പാപമോചനം, ശത്രുസ്നേഹം, സേവനം, നീതി എന്നിവയ്ക്ക് അതിൽ വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നു.

അവസാനം യേശു ക്രൂശിക്കപ്പെട്ടു.

ഇതോടെ ഒരു വലിയ പ്രശ്നം ഉയർന്നു:

മിശിഹാ ആണെങ്കിൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് അവൻ ക്രൂശിക്കപ്പെട്ടത്?

ക്രൂശ്: പഴയ പ്രതീക്ഷയ്ക്ക് മുന്നിലെ പുതിയ ചോദ്യം

ക്രൂശ് ആദ്യകാല ശിഷ്യന്മാരുടെ മിശിഹാ-ധാരണയ്ക്ക് വലിയ വെല്ലുവിളിയായി.

വിജയിക്കുന്ന രാജാവിനെ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നവർക്ക് ക്രൂശിക്കപ്പെട്ട ഒരു മിശിഹാ ഒരു വൈരുദ്ധ്യമായി തോന്നാം.

ഒരു പഴയ പ്രശ്നത്തിന് ലഭിച്ച പരിഹാരം പുതിയ സാഹചര്യത്തിൽ അതേപടി പ്രയോഗിക്കാനാവില്ല. പുതിയ സാഹചര്യത്തെ വീണ്ടും പരിശോധിക്കണം.

ആദ്യകാല ശിഷ്യന്മാരുടെ കാര്യത്തിലും അതുതന്നെയാണ് സംഭവിച്ചത്.

അവർക്ക് യേശുവിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഴയ പ്രതീക്ഷ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വന്നില്ല; പകരം, യേശുവിന്റെ ക്രൂശും ഉയിർപ്പും ഉൾപ്പെടുത്തി മിശിഹാ എന്ന ആശയത്തെ വീണ്ടും മനസ്സിലാക്കേണ്ടി വന്നു.

അവരുടെ പ്രഖ്യാപനം അങ്ങനെ മാറി:

“മിശിഹാ വരും” എന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ നിന്ന്
“യേശു തന്നെയാണ് മിശിഹാ” എന്ന പ്രഖ്യാപനത്തിലേക്ക്.

ഉയിർപ്പ്: മിശിഹാ-വിശ്വാസത്തിന്റെ പുതിയ വ്യാഖ്യാനം

യേശു ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റുവെന്ന് ശിഷ്യന്മാർ വിശ്വസിച്ച അനുഭവമാണ് അവരുടെ ചിന്തയിൽ നിർണായകമായ വഴിത്തിരിവുണ്ടാക്കിയത്.

ക്രൂശ് പരാജയത്തിന്റെ അടയാളമായി അവശേഷിച്ചില്ല. ഉയിർപ്പിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ അവർ ക്രൂശിനെ വീണ്ടും വ്യാഖ്യാനിച്ചു.

അവരുടെ വിശ്വാസത്തിൽ മിശിഹായുടെ വിജയം രാഷ്ട്രീയ വിജയത്തിന്റെ സാധാരണ രൂപത്തിലായിരുന്നില്ല. ക്രൂശും ഉയിർപ്പും മിശിഹായുടെ ദൗത്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി മാറി.

ഇങ്ങനെ ഒരു പഴയ ആശയത്തിന് പുതിയ അർത്ഥം ലഭിച്ചു.

മിശിഹാ വരും
→ യേശുവാണ് മിശിഹാ
→ മിശിഹായുടെ ക്രൂശും ഉയിർപ്പും ദൈവത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

ഇവിടെ നാം കാണുന്നത് ഒരു പാരമ്പര്യത്തിന്റെ നിഷേധമല്ല. പകരം, പുതിയ അനുഭവത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പുനർവായനയാണ്.

വീണ്ടും വരവിന്റെ പ്രതീക്ഷ

എന്നാൽ യേശുവിന്റെ ഉയിർപ്പോടെ എല്ലാ ചോദ്യങ്ങളും അവസാനിച്ചില്ല.

ആദ്യകാല ക്രിസ്ത്യാനികൾ യേശു വീണ്ടും വരുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചു. ഈ പ്രാവശ്യം അവൻ പൂർണ്ണമായ മഹത്വത്തോടെയും അധികാരത്തോടെയും വരുമെന്നും ദൈവരാജ്യം പൂർണ്ണമായി സ്ഥാപിക്കുമെന്നും അവർ പ്രതീക്ഷിച്ചു.

അതുകൊണ്ട് അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ ഒരു ശക്തമായ ഭാവിപ്രതീക്ഷ ഉണ്ടായി:

“യേശു വീണ്ടും വരും.”

ഈ പ്രതീക്ഷ ആദ്യകാല ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിന് വലിയ ആത്മീയ ശക്തി നൽകി.

എന്നാൽ വീണ്ടും ഒരു പുതിയ ചരിത്രപ്രശ്നം ഉയർന്നു.

യേശുവിന്റെ മടങ്ങിവരവ് വൈകുന്നതെന്തുകൊണ്ട്?

കാലം കടന്നുപോയി. പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്ന സംഭവം ഉടൻ സംഭവിച്ചില്ല.

ഇവിടെ വീണ്ടും വിശ്വാസത്തിന് പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ നേരിടേണ്ടിവന്നു.

“ഇതിനകം” എന്നും “ഇനിയും” എന്നും

ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ആദ്യകാല ക്രിസ്തീയ ചിന്തയിൽ ഒരു പുതിയ ഊന്നൽ വളർന്നു.

പ്രത്യേകിച്ച് പൗലോസിന്റെ ലേഖനങ്ങളിൽ യേശുവിന്റെ രാജത്വം ഭാവിയിൽ മാത്രം സംഭവിക്കാനുള്ള ഒന്നല്ല എന്ന ചിന്ത ശക്തമാണ്. ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റ യേശു ഇതിനകം തന്നെ കർത്താവായി ഉയർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

അങ്ങനെ മിശിഹായുടെ രാജത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയ്ക്ക് രണ്ട് വശങ്ങൾ ലഭിച്ചു:

ഇതിനകം — Already

യേശു ഉയിർത്തെഴുന്നേറ്റു. അവൻ കർത്താവാണ്. ദൈവത്തിന്റെ രാജത്വം ഒരു അർത്ഥത്തിൽ ആരംഭിച്ചുകഴിഞ്ഞു.

ഇനിയും — Not Yet

എന്നാൽ ദൈവരാജ്യം പൂർണ്ണമായി പ്രകടമായിട്ടില്ല. അനീതിയും മരണവും കഷ്ടപ്പാടുകളും ഇപ്പോഴും ലോകത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ ദൈവരാജ്യത്തിന്റെ പൂർണ്ണത ഇനിയും പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇതോടെ ക്രിസ്തീയ വിശ്വാസത്തിൽ ഒരു ആഴമുള്ള ദൈവശാസ്ത്രപരമായ ആശയം രൂപപ്പെട്ടു:

ദൈവരാജ്യം ഇതിനകം ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ അത് ഇനിയും പൂർണ്ണമായിട്ടില്ല.

വിശ്വാസത്തിന്റെ പരിണാമം

മിശിഹാ-വിശ്വാസത്തിന്റെ ഈ ചരിത്രത്തെ വളരെ ലളിതമായി ഇങ്ങനെ കാണാം:

യഹൂദ പ്രതീക്ഷ:
“ദൈവം തന്റെ ജനത്തെ മോചിപ്പിക്കാൻ മിശിഹായെ അയക്കും.”

↓

യേശുവിന്റെ ശിഷ്യന്മാരുടെ പ്രഖ്യാപനം:
“യേശു തന്നെയാണ് മിശിഹാ.”

↓

ക്രൂശും ഉയിർപ്പും:
“മിശിഹായുടെ വിജയം ക്രൂശിന്റെയും ഉയിർപ്പിന്റെയും വഴിയിലാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്.”

↓

ആദ്യകാല പ്രതീക്ഷ:
“യേശു വീണ്ടും വരും; ദൈവരാജ്യം പൂർണ്ണമാകും.”

↓

പുതിയ വ്യാഖ്യാനം:
“യേശു ഇതിനകം കർത്താവായി ഉയർത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ദൈവരാജ്യം ഒരു അർത്ഥത്തിൽ ഇതിനകം ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു.”

↓

പിന്നീടുള്ള ക്രിസ്തീയ വിശ്വാസം:
“യേശു ഇപ്പോൾ കർത്താവാണ്; അതേസമയം അവന്റെ രാജ്യം പൂർണ്ണമായി വരാനിരിക്കുന്നതുമാണ്.”

ഇത് വിശ്വാസം ഇല്ലാതായതിന്റെ ചരിത്രമല്ല.

വിശ്വാസം പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളെ നേരിട്ടപ്പോൾ അതിന്റെ അർത്ഥം കൂടുതൽ വികസിച്ച ചരിത്രമാണ്.

വിശ്വാസങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് വികസിക്കുന്നു?

ഇവിടെ നിന്ന് ഒരു വലിയ ചോദ്യം ഉയരുന്നു.

ക്രിസ്തുമതത്തിലെ വിശ്വാസങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് കാലക്രമത്തിൽ പുതിയ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചത്?

കാരണം മനുഷ്യജീവിതം നിശ്ചലമല്ല.

വ്യക്തികൾ പുതിയ പ്രശ്നങ്ങൾ നേരിടുന്നു. സമൂഹങ്ങൾ പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു. ചരിത്രം മാറുന്നു. പുതിയ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയരുന്നു.

ഓരോ തലമുറയും മുൻതലമുറയിൽ നിന്ന് വിശ്വാസവും അറിവും പാരമ്പര്യവും സ്വീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവർ നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും പഴയതായിരിക്കണമെന്നില്ല.

അതുകൊണ്ട് പഴയ ഉത്തരങ്ങൾ പുതിയ ചോദ്യങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ വീണ്ടും പരിശോധിക്കേണ്ടിവരുന്നു.

ഇത് വിശ്വാസത്തിന്റെ ദൗർബല്യമല്ല.

മറിച്ച്, ഒരു വിശ്വാസം ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതിന്റെ ലക്ഷണമാകാം.

പാരമ്പര്യം: ഓർമ്മയും ഉത്തരവാദിത്വവും

എന്നാൽ ഇതിന്റെ അർത്ഥം പാരമ്പര്യത്തെ ഉപേക്ഷിക്കണം എന്നല്ല.

പാരമ്പര്യം മനുഷ്യരാശിയുടെ വലിയ സമ്പത്താണ്.

മുൻതലമുറകൾ എന്താണ് കണ്ടത്, എന്താണ് അനുഭവിച്ചത്, എന്താണ് പഠിച്ചത് എന്നതിന്റെ കൂട്ടായ ഓർമ്മയാണ് പാരമ്പര്യം.

അതിനാൽ പാരമ്പര്യത്തെ തള്ളിക്കളയുന്നത് ബുദ്ധിയല്ല.

അതേസമയം, പാരമ്പര്യത്തിലെ ഓരോ ചരിത്രപരമായ രൂപവും എല്ലാ കാലത്തേക്കും മാറ്റമില്ലാത്ത ഉത്തരമായി കണക്കാക്കുന്നതും ബുദ്ധിയല്ല.

പാരമ്പര്യം നമ്മുടെ അധ്യാപകനാകണം; നമ്മുടെ യജമാനനാകരുത്.

മിശിഹാ-വിശ്വാസത്തിന്റെ ചരിത്രം ഇതുതന്നെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. ആദ്യകാല ക്രിസ്ത്യാനികൾ യഹൂദ പാരമ്പര്യം ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. അവർ അതിനെ യേശുവിന്റെ ജീവിതം, ക്രൂശ്, ഉയിർപ്പ്, തങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ വീണ്ടും വായിച്ചു.

വിശ്വാസത്തിന്റെ മർമ്മവും അതിന്റെ ചരിത്രരൂപവും

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം കൂടി ശ്രദ്ധിക്കണം.

ഒരു വിശ്വാസത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ രൂപീകരണം പഠിക്കുന്നത്, ആ വിശ്വാസം തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നതല്ല.

ഉദാഹരണത്തിന്, “യേശു മിശിഹായാണ്” എന്ന വിശ്വാസം ഏത് സാഹചര്യത്തിൽ രൂപപ്പെട്ടു, എങ്ങനെ വികസിച്ചു, എങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടു എന്നത് ചരിത്രപരമായി പഠിക്കാം.

എന്നാൽ അതിൽ നിന്ന് നേരിട്ട്:

“അതിനാൽ യേശു യഥാർത്ഥത്തിൽ മിശിഹായല്ല”

എന്ന നിഗമനത്തിലെത്താൻ കഴിയില്ല.

ചരിത്രം ഒരു വിശ്വാസത്തിന്റെ രൂപീകരണപ്രക്രിയയെ വിശദീകരിക്കുന്നു. ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ അന്തിമ സത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യം അതിനേക്കാൾ വിശാലമാണ്.

അതുകൊണ്ട് ചരിത്രപരമായ വിശകലനവും വിശ്വാസപരമായ വിലയിരുത്തലും തമ്മിൽ വ്യത്യാസം സൂക്ഷിക്കണം.

ജീവിക്കുന്ന വിശ്വാസവും മരിച്ച വിശ്വാസവും

ഇവിടെയാണ് “ജീവിക്കുന്ന വിശ്വാസം” എന്ന ആശയം പ്രസക്തമാകുന്നത്.

ഒരു മതവിശ്വാസം അതിന്റെ പൂർവ്വികർ നൽകിയ എല്ലാ ഉത്തരങ്ങളും അതേപടി ആവർത്തിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയാൽ, പുതിയ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ കാണാനുള്ള കഴിവ് ക്രമേണ നഷ്ടപ്പെടാം.

അപ്പോൾ വിശ്വാസം:

“ഞങ്ങൾക്ക് ഉത്തരമുണ്ട്; ഇനി ചോദ്യം വേണ്ട.”

എന്ന് പറയാൻ തുടങ്ങും.

എന്നാൽ ജീവിക്കുന്ന വിശ്വാസം ചോദിക്കും:

“ഇന്നത്തെ യാഥാർത്ഥ്യം എന്താണ്? നമ്മുടെ പാരമ്പര്യത്തിലെ സത്യം ഈ പുതിയ സാഹചര്യത്തിൽ എങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം?”

ഇത് പാരമ്പര്യത്തെ നിഷേധിക്കുന്നതല്ല.

പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ആന്തരിക ലക്ഷ്യത്തോട് വിശ്വസ്തത പുലർത്താനുള്ള ശ്രമമാണ്.

ഇന്നലത്തെ പരിഹാരം, ഇന്നത്തെ അനുഭവം

മിശിഹാ-വിശ്വാസത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് നമുക്ക് പഠിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാഠം ഇതായിരിക്കാം:

ഇന്നലത്തെ പരിഹാരം ഇന്നത്തെ അനുഭവമാണ്; നിർബന്ധമായും ഇന്നത്തെ പരിഹാരമല്ല.

ഇന്നലെ മനുഷ്യർ നേരിട്ട ചോദ്യങ്ങൾക്ക് അവർ കണ്ടെത്തിയ ഉത്തരങ്ങൾ നമുക്ക് വിലപ്പെട്ടതാണ്. അവ നമ്മുടെ അറിവിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും ഭാഗമാണ്.

പക്ഷേ നാം ഇന്ന് ജീവിക്കുന്നത് മറ്റൊരു ചരിത്രസാഹചര്യത്തിലാണ്.

അതുകൊണ്ട് ഇന്നത്തെ ചോദ്യങ്ങളെ ഇന്നലത്തെ ഉത്തരങ്ങൾ കൊണ്ട് മാത്രം അടച്ചുപൂട്ടാതെ, ഇന്നത്തെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ശ്രദ്ധാപൂർവം കാണുകയും, പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് പഠിക്കുകയും, അതിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പുതിയ സാഹചര്യത്തെ വീണ്ടും മനസ്സിലാക്കുകയും വേണം.

ഇതാണ് creative faithfulness — സൃഷ്ടിപരമായ വിശ്വസ്തത.

ഉപസംഹാരം: വേരുകളുള്ളതും വളരുന്നതുമായ വിശ്വാസം

മിശിഹാ-വിശ്വാസത്തിന്റെ ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത് വിശ്വാസം നിശ്ചലമായ ഒരു വസ്തുവല്ല എന്നതാണ്.

യഹൂദരുടെ മിശിഹാ പ്രതീക്ഷയിൽ നിന്ന് യേശുവിനെ മിശിഹായായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിലേക്കും, ക്രൂശിനെയും ഉയിർപ്പിനെയും മിശിഹായുടെ ദൗത്യത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി മനസ്സിലാക്കുന്നതിലേക്കും, യേശുവിന്റെ വീണ്ടും വരവിനായുള്ള പ്രതീക്ഷയിലേക്കും, പിന്നീട് “ഇതിനകം” എന്നും “ഇനിയും” എന്നും ഉള്ള ദൈവരാജ്യ ദർശനത്തിലേക്കും ഈ വിശ്വാസം ചരിത്രത്തിലൂടെ പുതിയ അർത്ഥങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു.

അതുകൊണ്ട് വിശ്വാസത്തിന്റെ ചരിത്രം നമ്മോട് ഒരു പ്രധാന ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നു:

നമ്മുടെ പൂർവ്വികർ വിശ്വസിച്ചതെന്താണ്? എന്നത് മാത്രമല്ല,

അവർ എന്തുകൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ വിശ്വസിച്ചത്? അവർ നേരിട്ട പ്രശ്നം എന്തായിരുന്നു? അവർ കണ്ട സത്യം എന്തായിരുന്നു? ആ സത്യം നമ്മുടെ ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ എങ്ങനെ വീണ്ടും മനസ്സിലാക്കണം?

എന്നതുകൂടിയാണ്.

പാരമ്പര്യത്തെ മറക്കുന്ന വിശ്വാസം വേരില്ലാത്തതാകും.

പാരമ്പര്യത്തിൽ മാത്രം കുടുങ്ങുന്ന വിശ്വാസം വളർച്ച നഷ്ടപ്പെടും.

വേരുകളുള്ളതും എന്നാൽ വളരുന്നതുമായ വിശ്വാസമാണ് ജീവിക്കുന്ന വിശ്വാസം.

മിശിഹാ-വിശ്വാസത്തിന്റെ ചരിത്രം അതിന്റെ ശക്തമായ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്.