വിശ്വാസവും സത്യാന്വേഷണവും

യേശുവിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ മതവിശ്വാസങ്ങളെ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ

നമ്മുടെ ജീവിതം നാം നേടുന്ന അറിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നത്. നമ്മെക്കുറിച്ചും കുടുംബത്തെക്കുറിച്ചും സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചും പ്രകൃതിയെക്കുറിച്ചും ലോകത്തെക്കുറിച്ചും നമുക്ക് അനേകം കാര്യങ്ങൾ അറിയാം. എന്നാൽ മനുഷ്യന്റെ അറിവ് ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമല്ല. ശാസ്ത്രവും അനുഭവവും പഠനവും നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ ഇന്ന് നമുക്ക് അറിയാവുന്നതിലും വളരെ അധികം കാര്യങ്ങൾ നമുക്ക് അറിയാത്തതായി അവശേഷിക്കുന്നു.

അറിയാവുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ ചിലത് നമുക്ക് വസ്തുതകളായി സ്വീകരിക്കാം. നിരീക്ഷണം, അനുഭവം, തെളിവ്, യുക്തി, വിശ്വസനീയമായ സാക്ഷ്യം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അത്തരം അറിവുകൾ രൂപപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ നമുക്ക് പൂർണ്ണമായി അറിയാനോ തെളിയിക്കാനോ കഴിയാത്ത കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് മനുഷ്യൻ മറ്റൊരു മാർഗം ഉപയോഗിക്കുന്നു — വിശ്വാസം.

നാം ആരാണ്? മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം എന്താണ്? പ്രപഞ്ചം എന്താണ്? പ്രപഞ്ചത്തിന് ഒരു തുടക്കമുണ്ടായിരുന്നോ? ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥമെന്താണ്? എന്തിനാണ് നാം ജീവിക്കുന്നത്? മരണത്തിനപ്പുറം എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടോ? ദൈവമുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ ദൈവവും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്താണ്? -- ഇത്തരം അടിസ്ഥാനപരമായ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മനുഷ്യർ പലതരത്തിലുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ചിലത് ശാസ്ത്രത്തിൽനിന്നും ചിലത് തത്ത്വചിന്തയിൽനിന്നും ചിലത് മതപരമ്പരകളിൽനിന്നും ആത്മീയാനുഭവങ്ങളിൽനിന്നുമാണ് വന്നത്. അവയെല്ലാം ഒരേ അളവിൽ തെളിയിക്കപ്പെട്ട വസ്തുതകളല്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ വിശ്വാസത്തിന് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്.

എന്നാൽ വിശ്വാസം എന്നത് തെളിവിന്റെ അഭാവത്തിൽ എന്തും അംഗീകരിക്കുക എന്നർത്ഥമല്ല. നാം പല കാര്യങ്ങളും വിശ്വസിക്കുന്നത് മറ്റുള്ളവരുടെ സാക്ഷ്യത്തെയും അനുഭവത്തെയും വിശ്വസനീയതയെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്. ചില വിശ്വാസങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ തെളിവുകളുണ്ട്; ചിലതിന് പരിമിതമായ തെളിവുകളുണ്ട്; ചിലത് പ്രധാനമായും പാരമ്പര്യത്തെയും വ്യക്തിപരമായ അനുഭവത്തെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാ വിശ്വാസങ്ങളെയും ഒരേ രീതിയിൽ കാണാൻ കഴിയില്ല.

നമ്മുടെ ജീവിതത്തെ നയിക്കുന്ന പല അടിസ്ഥാന ധാരണകളും വിശ്വാസങ്ങളുടെ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്.

വിശ്വാസവും നമ്മുടെ വ്യക്തിത്വവും

വിശ്വാസങ്ങൾ വെറും ആശയങ്ങളല്ല. അവ പലപ്പോഴും നമ്മുടെ ജീവിതവീക്ഷണത്തിന്റെയും മൂല്യങ്ങളുടെയും തീരുമാനങ്ങളുടെയും പ്രതീക്ഷകളുടെയും ഭയങ്ങളുടെയും വ്യക്തിത്വത്തിന്റെയും ഭാഗമായിത്തീരുന്നു.

ഒരു കുട്ടി ജനിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഒരു പ്രത്യേക മതദർശനവുമായി ലോകത്തെ കാണാൻ തുടങ്ങുന്നില്ല. അവൻ വളരുന്ന കുടുംബവും സമൂഹവും അവന് ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചില അടിസ്ഥാന ധാരണകൾ നൽകുന്നു. മാതാപിതാക്കളുടെ വിശ്വാസങ്ങളും സമൂഹത്തിന്റെ പാരമ്പര്യങ്ങളും മതത്തിന്റെ പഠിപ്പിക്കലുകളും ക്രമേണ അവന്റെ സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളായി മാറുന്നു.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരാളുടെ മതവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് ചിലപ്പോൾ ഒരു ആശയത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതായി മാത്രം തോന്നുകയില്ല. മറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തെയും പാരമ്പര്യത്തെയും വ്യക്തിത്വത്തെയും ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതുപോലെ അനുഭവപ്പെടാം.

ഇത് തിരിച്ചറിയാതിരുന്നാൽ മതവിശ്വാസങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സംവാദങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ സംഘർഷങ്ങളായി മാറും.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്:

ഒരു വ്യക്തിയുടെ വിശ്വാസത്തെ ബഹുമാനിക്കുന്നത് ആ വിശ്വാസം ശരിയാണെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നതിനു തുല്യമല്ല.

ഒരു ആശയത്തെ വിമർശിക്കാം; എന്നാൽ ആ ആശയത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന വ്യക്തിയുടെ മാന്യതയും അവകാശങ്ങളും നിഷേധിക്കരുത്.

അതുകൊണ്ട് നമുക്ക് ഒരേസമയം രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയും:

വിശ്വാസിയെ ബഹുമാനിക്കുക; വിശ്വാസത്തെ പരിശോധിക്കുക.

പൈതൃകമായി ലഭിക്കുന്ന വിശ്വാസങ്ങൾ

നമ്മുടെ പല വിശ്വാസങ്ങളും നാം സ്വയം അന്വേഷിച്ച് കണ്ടെത്തിയവയല്ല. അവ പൈതൃകമായി ലഭിച്ചതാണ്.

നമ്മുടെ മാതാപിതാക്കൾ വിശ്വസിച്ചതും നമ്മുടെ സമൂഹം വിശ്വസിച്ചതും നമ്മുടെ മതപരമ്പര പഠിപ്പിച്ചതും നാം സ്വാഭാവികമായി സ്വീകരിക്കുന്നു. ഇത് മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ സ്വാഭാവികമായ ഒരു പ്രക്രിയയാണ്.

എന്നാൽ പൈതൃകമായി ലഭിച്ചു എന്നത് മാത്രം ഒരു വിശ്വാസത്തിന്റെ സത്യത്തിനുള്ള തെളിവല്ല.

അതുകൊണ്ട് നാം ഇടയ്ക്കിടെ ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്:

“ഞാൻ ഈ വിശ്വാസം സ്വീകരിച്ചത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?”

അത് സത്യമായതിനാലാണോ? അതിന് വിശ്വസനീയമായ തെളിവുകളുണ്ടോ? അതോ ഞാൻ ജനിച്ച കുടുംബവും വളർന്ന സമൂഹവും അത് എന്നെ പഠിപ്പിച്ചതുകൊണ്ടാണോ?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നത് പൂർവികരെ അപമാനിക്കലല്ല. മറിച്ച് അവർ നമുക്ക് കൈമാറിയ പൈതൃകത്തെ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ പരിശോധിക്കുകയാണ്.

എല്ലാ വിശ്വാസങ്ങളും ഒരുപോലെയല്ല

നമ്മുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ അവയെ പൊതുവായി മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളായി കാണാം:

ഗുണകരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ, മനുഷ്യനെ സ്നേഹത്തിലേക്കും നീതിയിലേക്കും കരുണയിലേക്കും സത്യത്തിലേക്കും ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നവ.

ദോഷകരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ, വ്യക്തിക്കോ സമൂഹത്തിനോ മറ്റുള്ളവർക്കോ അനീതി, വിദ്വേഷം, വിവേചനം, അക്രമം, ഭയം തുടങ്ങിയവ സൃഷ്ടിക്കുന്നവ.

നിരുപദ്രവമായ വിശ്വാസങ്ങൾ, ശരിയോ തെറ്റോ എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസം നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ വലിയ പ്രായോഗിക ദോഷമോ ഗുണമോ ഉണ്ടാക്കാത്തവ.

ഈ വിഭാഗീകരണം എല്ലാ കാര്യങ്ങളെയും കൃത്യമായി വേർതിരിക്കുന്ന ഒരു ശാസ്ത്രീയ പട്ടികയല്ല. മറിച്ച്, നമ്മുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ വിലയിരുത്താൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു ചിന്താരീതിയാണ്.

ഒരു വിശ്വാസം മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ സ്നേഹമുള്ളവനാക്കുന്നുണ്ടോ? കൂടുതൽ കരുണയുള്ളവനാക്കുന്നുണ്ടോ? കൂടുതൽ നീതിമാനാക്കുന്നുണ്ടോ? സത്യസന്ധതയിലേക്കും ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നുണ്ടോ?

അതേസമയം, അത് അഹങ്കാരവും വിദ്വേഷവും ഭയവും അസഹിഷ്ണുതയും വിഭജനവും വളർത്തുന്നുണ്ടോ?

ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ വിശ്വാസങ്ങളുടെ മൂല്യം പരിശോധിക്കാൻ സഹായിക്കും.

യേശുവിന്റെ സമീപനം

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിൽ യേശുവിന്റെ സമീപനം വളരെ പ്രസക്തമാണ്.

യേശു യഹൂദ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ജനിച്ചു വളർന്ന വ്യക്തിയാണ്. യഹൂദരുടെ തിരുവെഴുത്തുകളും പാരമ്പര്യങ്ങളും ആചാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. എന്നാൽ യഹൂദമതത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന എല്ലാ വിശ്വാസങ്ങളെയും ആചാരങ്ങളെയും യേശു ഒരേ രീതിയിൽ സമീപിച്ചില്ല.

ചിലതിനെ അദ്ദേഹം അംഗീകരിക്കുകയും ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ചിലതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും എതിർക്കുകയും ചെയ്തു. ചില കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് വലിയ തർക്കത്തിൽ ഏർപ്പെടാതെ അവഗണിക്കുകയും ചെയ്തു.

യേശു തന്നെ മതവിശ്വാസങ്ങളെ “ഗുണകരം, ദോഷകരം, നിരുപദ്രവം” എന്നിങ്ങനെ ഔപചാരികമായി വിഭാഗീകരിച്ചിട്ടില്ല. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേശങ്ങളും പ്രവർത്തനങ്ങളും മനസ്സിലാക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു സഹായകരമായ മാതൃകയായി ഈ വിഭാഗീകരണം ഉപയോഗിക്കാം.

ഗുണകരമായതിനെ യേശു പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു

ദൈവസ്നേഹവും മനുഷ്യസ്നേഹവും യേശുവിന്റെ പഠിപ്പിക്കലിന്റെ കേന്ദ്രമായിരുന്നു.

ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കൽപ്പന ഏതാണ് എന്ന ചോദ്യത്തിന് ദൈവത്തെ പൂർണ്ണഹൃദയത്തോടെ സ്നേഹിക്കണമെന്നും അയൽക്കാരനെ തന്നെപ്പോലെ സ്നേഹിക്കണമെന്നും യേശു പഠിപ്പിച്ചു.

ഇതിലൂടെ മതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം അതിന്റെ പുറംരൂപങ്ങളിലല്ല, മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിൽ അത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന സ്നേഹത്തിലും കരുണയിലും ആണെന്ന് യേശു വ്യക്തമാക്കി.

നല്ല ശമര്യക്കാരന്റെ ഉപമയും ഇതിന്റെ മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്. മതപരമായും സാമൂഹികമായും അകന്നുനിന്നിരുന്ന ഒരാളാണ് പരിക്കേറ്റ മനുഷ്യനോട് കരുണ കാണിക്കുന്നത്. “എന്റെ അയൽക്കാരൻ ആർ?” എന്ന ചോദ്യത്തിന് മതപരമായ അതിരുകൾക്കപ്പുറം മനുഷ്യനോടുള്ള കരുണയെ മുൻനിർത്തിയാണ് യേശു മറുപടി നൽകുന്നത്.

അതുകൊണ്ട് ദൈവസ്നേഹം, കരുണ, ക്ഷമ, നീതി, സത്യസന്ധത, ദരിദ്രരോടുള്ള കരുതൽ തുടങ്ങിയ മൂല്യങ്ങളെ യേശു ശക്തമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.

ദോഷകരമായ മതചിന്തകളെ യേശു ചോദ്യം ചെയ്തു

മതം മനുഷ്യനെ ദൈവത്തിലേക്കും സ്നേഹത്തിലേക്കും നയിക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ മതനിയമങ്ങളും പാരമ്പര്യങ്ങളും മനുഷ്യസ്നേഹത്തെ തന്നെ തടസ്സപ്പെടുത്തുമ്പോൾ യേശു അവയെ ചോദ്യം ചെയ്തു.

ശബ്ബത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള യേശുവിന്റെ സമീപനം ഇതിന് നല്ല ഉദാഹരണമാണ്. ശബ്ബത്ത് ആചരിക്കുന്നതിന്റെ പേരിൽ ഒരു രോഗിയെ സഹായിക്കാതിരിക്കുന്ന സമീപനം അദ്ദേഹം അംഗീകരിച്ചില്ല. “ശബ്ബത്ത് മനുഷ്യനുവേണ്ടിയാണ്; മനുഷ്യൻ ശബ്ബത്തിനുവേണ്ടിയല്ല” എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ മതനിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

അതുപോലെ, ദൈവത്തിന്റെ കൽപ്പനകളെക്കാൾ മനുഷ്യരുടെ പാരമ്പര്യങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നതിനെ യേശു വിമർശിച്ചു (മർക്കോസ് 7:8–13).

 പരീശന്മാരോടുള്ള യേശുവിന്റെ വിമർശനവും ശ്രദ്ധേയമാണ്. പ്രാർത്ഥന, ഉപവാസം, ദാനം തുടങ്ങിയവ  നല്ല കാര്യങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അവ മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രശംസ നേടാനുള്ള പ്രകടനങ്ങളായി മാറുമ്പോൾ അവയുടെ ആത്മാവ് നഷ്ടപ്പെടുന്നു.

അതിനാൽ യേശു പുറംമതാചാരത്തേക്കാൾ ഹൃദയത്തിന്റെ വിശുദ്ധിക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകി.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന കാര്യം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്:

യേശുവിന്റെ വിമർശനം മതത്തിനെതിരായിരുന്നില്ല; മനുഷ്യനെ സ്നേഹത്തിൽനിന്നും നീതിയിൽനിന്നും കരുണയിൽനിന്നും അകറ്റുന്ന മതപരമായ സമീപനങ്ങൾക്കെതിരെയായിരുന്നു.

എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിവാദമാക്കേണ്ടതില്ല

മതജീവിതത്തിലെ ചില കാര്യങ്ങൾ ഗുണകരമോ ദോഷകരമോ എന്നതിനെക്കാൾ നിരുപദ്രവകരമായവ ആയിരിക്കാം.

ആരാധനയുടെ രീതികൾ, ഗാനശൈലികൾ, ചില വസ്ത്രധാരണരീതികൾ, ഉപവാസത്തിന്റെ രീതികൾ, ആരാധനാക്രമങ്ങളിലെ ചില വ്യത്യാസങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ പലപ്പോഴും ഈ വിഭാഗത്തിൽ വരാം.

ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം. എന്നാൽ അവയെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വിശ്വാസപ്രശ്നങ്ങളാക്കി മാറ്റേണ്ടതില്ല.

റോമർ 14:5-ൽ പൗലോസ് പറയുന്ന തത്വം ഇവിടെ പ്രസക്തമാണ്: ഒരാൾ ഒരു ദിവസത്തെ മറ്റൊരു ദിവസത്തേക്കാൾ വിശുദ്ധമായി കാണുന്നു; മറ്റൊരാൾ എല്ലാ ദിവസവും ഒരുപോലെ കാണുന്നു. 

അതുകൊണ്ട്:

എല്ലാ വ്യത്യാസങ്ങളും തർക്കവിഷയങ്ങളാക്കേണ്ടതില്ല.

മതത്തിന്റെ പേരിൽ മനുഷ്യർ പരസ്പരം വിധിക്കുകയും വിഭജിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, യേശുവിന്റെ പഠിപ്പിക്കലിന്റെ കേന്ദ്രമായ സ്നേഹവും കരുണയും നാം തന്നെ മറന്നുപോകുന്നില്ലേ എന്ന് ചിന്തിക്കണം.

“ഫലങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിയുക”

വിശ്വാസങ്ങളെ വിലയിരുത്തുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മാനദണ്ഡങ്ങളിലൊന്ന് യേശുവിന്റെ വാക്കുകളാണ്:

“അവരുടെ ഫലങ്ങളാൽ നിങ്ങൾ അവരെ തിരിച്ചറിയും.” (മത്തായി 7:16)

ഈ തത്വം വിശ്വാസങ്ങളിലേക്കും പ്രയോഗിക്കാം.

ഒരു വിശ്വാസം മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ സ്നേഹമുള്ളവനാക്കുന്നുണ്ടോ? കൂടുതൽ കരുണയുള്ളവനാക്കുന്നുണ്ടോ? കൂടുതൽ നീതിമാനാക്കുന്നുണ്ടോ? ദൈവത്തോടും സഹമനുഷ്യരോടും കൂടുതൽ അടുപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ?

അങ്ങനെയെങ്കിൽ ആ വിശ്വാസം നല്ല ഫലം നൽകുന്നതാണ്.

മറിച്ച്, ഒരു വിശ്വാസം മനുഷ്യനിൽ അഹങ്കാരവും വിദ്വേഷവും ഭയവും അസഹിഷ്ണുതയും വിഭജനവും വളർത്തുന്നുവെങ്കിൽ, അതിനെ യേശുവിന്റെ സമീപനത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ പുനഃപരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇവിടെ “ഫലം” എന്നത് ഒരു വിശ്വാസത്തിന്റെ സത്യാവസ്ഥ തെളിയിക്കുന്ന ശാസ്ത്രീയ മാനദണ്ഡമല്ല. എന്നാൽ ഒരു വിശ്വാസത്തിന്റെ നൈതികവും മനുഷ്യപരവുമായ ഫലങ്ങൾ പരിശോധിക്കാനുള്ള വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട മാനദണ്ഡമാണ്.

അടിസ്ഥാനവിശ്വാസങ്ങളും വിമർശനാത്മക പരിശോധനയും

ലോകത്തിലെ മതങ്ങൾ വലിയ വിശ്വാസസംവിധാനങ്ങളാണ്. അവയിൽ അനേകം വിശ്വാസങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ചില വിശ്വാസങ്ങൾ മതത്തിന്റെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്തുള്ളവയാണ്.

അതിനാൽ ഒരു അടിസ്ഥാനവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല. അത് ചിലപ്പോൾ ഒരു മതത്തിന്റെ ദൈവശാസ്ത്രത്തെയും ആചാരങ്ങളെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും അധികാരഘടനകളെയും തന്നെ ബാധിച്ചേക്കാം.

എന്നാൽ ഒരു വിശ്വാസം ഒരു മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കിടക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് സത്യമാണ് എന്ന് തെളിയുന്നില്ല.

ഒരു കെട്ടിടത്തിന്റെ അടിത്തറ അതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഗമായിരിക്കാം. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് ആ അടിത്തറ ഒരിക്കലും പരിശോധിക്കേണ്ടതില്ല എന്ന് പറയാനാവില്ല.

അതുപോലെ ഒരു മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവിശ്വാസങ്ങളും ആവശ്യാനുസരണം പരിശോധിക്കപ്പെടണം.

ഉദാഹരണത്തിന്, യേശുവിന്റെ ദൈവത്വത്തിലുള്ള വിശ്വാസം ക്രിസ്തീയ വിശ്വാസത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ട പ്രധാന അടിസ്ഥാനവിശ്വാസങ്ങളിലൊന്നാണ്. അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ തന്നെ ബാധിക്കുന്നതാണ്.

എന്നാൽ ഒരു വിശ്വാസം പ്രധാനപ്പെട്ടതാണെന്നത് കൊണ്ട് മാത്രം അത് വിമർശനാതീതമാകുന്നില്ല.

യേശുവിന്റെ ദൈവത്വത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന ക്രിസ്ത്യാനിക്കും ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളെ പരിശോധിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. അതുപോലെ അതിനെ വ്യത്യസ്തമായി മനസ്സിലാക്കുന്ന ഒരാൾക്കും തന്റെ നിലപാടിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇതേ തത്വം എല്ലാ മതങ്ങൾക്കും ബാധകമാണ്.

സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെ ആദ്യം പരിശോധിക്കുക

മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളിലെ തെറ്റുകൾ കണ്ടെത്തുന്നത് എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെ വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കുക വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.

കാരണം മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസം നമുക്ക് ഒരു ആശയമായി തോന്നുമ്പോൾ, സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങൾ പലപ്പോഴും നമ്മുടെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായിരിക്കും.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആത്മപരിശോധനയ്ക്ക് ധൈര്യം ആവശ്യമാണ്.

നാം സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ചില ചോദ്യങ്ങളുണ്ട്:

• ഞാൻ ഈ വിശ്വാസം സ്വീകരിച്ചത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
• അതിന്റെ അടിസ്ഥാനമെന്താണ്?
• ഞാൻ അത് സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
• എന്റെ കുടുംബവും സമൂഹവും മതപരമ്പരയും പറഞ്ഞതുകൊണ്ടുമാത്രമാണോ ഞാൻ ഇത് വിശ്വസിക്കുന്നത്?
• ഈ വിശ്വാസം എന്റെ ജീവിതത്തെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു?
• മറ്റുള്ളവരോടുള്ള എന്റെ സമീപനത്തെ ഇത് എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു?
• ഈ വിശ്വാസം മനുഷ്യനന്മയ്ക്ക് ഗുണകരമാണോ?
• ഇതിൽ ദോഷകരമായ എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടോ?
• പുതിയ തെളിവുകളോ കൂടുതൽ ശക്തമായ വാദങ്ങളോ ലഭിച്ചാൽ എന്റെ വിശ്വാസം തിരുത്താൻ ഞാൻ തയ്യാറാണോ?

അവസാനത്തെ ചോദ്യം ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്.

സ്വന്തം വിശ്വാസം തിരുത്താൻ കഴിയാത്ത ഒരാൾക്ക് സത്യാന്വേഷണം നടത്താൻ കഴിയുമോ?

വിശ്വാസത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നതും വിശ്വാസത്തെ തിരുത്താൻ തയ്യാറാകുന്നതും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ല. യഥാർത്ഥ ആത്മവിശ്വാസം ഒരുപക്ഷേ സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെ സത്യത്തിന്റെ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കാനുള്ള ധൈര്യത്തിലാണ്.

മതനവീകരണം എന്തുകൊണ്ട് ആവശ്യമാണ്?

മതങ്ങൾ ചരിത്രത്തിൽ ഒരിക്കലും മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിന്നിട്ടില്ല. അവയുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളിലും ആചാരങ്ങളിലും സ്ഥാപനങ്ങളിലും വിശ്വാസങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യത്തിലും കാലക്രമത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് നവീകരണം ഇതിന് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. മാർട്ടിൻ ലൂഥറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സഭയുടെ ചില പഠിപ്പിക്കലുകളും ആചാരങ്ങളും അധികാരഘടനകളും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അതിന്റെ ഫലമായി ക്രിസ്തീയ ലോകത്ത് വലിയ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായി.

ലൂഥറിന്റെ എല്ലാ നിലപാടുകളെയും ഇന്ന് അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നില്ല. എന്നാൽ ആ ചരിത്രം ഒരു പ്രധാന സത്യം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു:

ഒരു മതപരമ്പരയ്ക്ക് സ്വയം പരിശോധിക്കാനും ആവശ്യമായപ്പോൾ സ്വയം തിരുത്താനും കഴിയണം.

ഒരു മതത്തിന്റെ ശക്തി അതിന്റെ വിശ്വാസങ്ങൾ മാറ്റമില്ലാതെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ മാത്രമല്ല. തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിലും ആവശ്യാനുസരണം  തിരുത്താൻ കഴിയുന്നതിലും ആണ്.

യേശുവും മതനവീകരണവും

മതനവീകരണത്തിന്റെ ആവശ്യകത മനസ്സിലാക്കാൻ മാർട്ടിൻ ലൂഥറിന്റെ ഉദാഹരണത്തോടൊപ്പം യേശുവിന്റെ ഉദാഹരണവും പരിഗണിക്കാം. യേശു യഹൂദമതത്തിന് പുറത്തുനിന്ന് ഒരു പുതിയ മതം സ്ഥാപിക്കാൻ വന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നില്ല. യഹൂദനായി ജനിച്ചും വളർന്നും യഹൂദരുടെ തിരുവെഴുത്തുകളും പാരമ്പര്യങ്ങളും ആചാരങ്ങളും ഉൾക്കൊണ്ടുമാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ദൗത്യം നിർവഹിച്ചത്. എന്നാൽ മനുഷ്യനെ ദൈവസ്നേഹത്തിൽനിന്നും കരുണയിൽനിന്നും നീതിയിൽനിന്നും അകറ്റുന്ന ചില മതവ്യാഖ്യാനങ്ങളെയും ആചാരങ്ങളെയും അദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്തു. ശബ്ബത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള കർശനമായ സമീപനം, പുറംആചാരങ്ങൾക്ക് അമിതപ്രാധാന്യം നൽകൽ, മനുഷ്യരുടെ പാരമ്പര്യങ്ങളെ ദൈവകൽപ്പനകളേക്കാൾ ഉയർത്തൽ തുടങ്ങിയവയെ അദ്ദേഹം വിമർശിച്ചു; അതേസമയം ദൈവസ്നേഹം, മനുഷ്യസ്നേഹം, കരുണ, ക്ഷമ, നീതി തുടങ്ങിയ മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമൂല്യങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തി.

ഈ അർത്ഥത്തിൽ യേശുവിന്റെ ദൗത്യത്തെ ഒരു മതനവീകരണമായി കാണാം. ലൂഥർ പിന്നീട് ക്രിസ്തീയ സഭയ്ക്കകത്ത് നടത്തിയ നവീകരണം സഭയുടെ ചരിത്രത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കിയതുപോലെ, യേശുവിന്റെ മതനവീകരണവും ചരിത്രത്തിൽ വലിയൊരു പുതിയ വഴിത്തിരിവിന് കാരണമായി. യേശു ആരംഭിച്ച ആത്മീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പരിണാമഫലമായി ക്രിസ്തുമതം രൂപപ്പെട്ടു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ, ക്രിസ്തുമതത്തെ യേശുവിന്റെ മതനവീകരണത്തിന്റെ ഒരു ചരിത്രപരമായ “side effect” ആയി കാണാം—അത് ഒരു അപ്രതീക്ഷിത അപകടഫലം എന്നല്ല, പഴയ മതപരമ്പരയെ അതിന്റെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരാനുള്ള ശ്രമം പിന്നീട് ഒരു പുതിയ മതസമൂഹത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു എന്ന അർത്ഥത്തിൽ.

ഇതിൽ നിന്ന് ഒരു പ്രധാന പാഠം ലഭിക്കുന്നു: മതത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഏറ്റവും നല്ല മാർഗം അതിലെ എല്ലാം മാറ്റമില്ലാതെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നതല്ല; അതിന്റെ അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യത്തോട് പൊരുത്തപ്പെടാത്ത ഘടകങ്ങളെ കാലാകാലങ്ങളിൽ പരിശോധിക്കുകയും തിരുത്തുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്. യേശുവിന്റെയും ലൂഥറിന്റെയും ഉദാഹരണങ്ങൾ മതനവീകരണം മതത്തിന്റെ ശത്രുവല്ലെന്നും, ചിലപ്പോൾ മതത്തിന്റെ ജീവൻ നിലനിർത്താനുള്ള അനിവാര്യമായ ആത്മപരിശോധനയാണെന്നും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

“വിശ്വാസത്തിന്റെ ശസ്ത്രക്രിയ”

ഒരു മതപാരമ്പര്യത്തിലെ ചില വിശ്വാസങ്ങൾ കാലക്രമത്തിൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന് ദോഷകരമാകുന്നുവെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ അവയെ പരിശോധിച്ച് ആവശ്യമായ തിരുത്തൽ നടത്തേണ്ടിവരും.

ഇത് ശരീരത്തിലെ രോഗബാധിതമായ ഒരു ഭാഗം ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ നീക്കം ചെയ്യുന്നതുപോലെ ആണെന്ന് സങ്കൽപ്പിക്കാം.

ശസ്ത്രക്രിയ വേദനാജനകമായിരിക്കാം. അതിന് അപകടസാധ്യതകളുമുണ്ട്. എന്നാൽ രോഗം അവഗണിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം അതിലും ഗുരുതരമായിരിക്കാം.

അതുപോലെ ഒരു മതസംവിധാനത്തിലെ ദോഷകരമായ ഒരു വിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് വേദനാജനകമായേക്കാം. അത് തർക്കങ്ങൾക്കും പ്രതിരോധങ്ങൾക്കും ചിലപ്പോൾ വിഭജനങ്ങൾക്കും കാരണമാകാം.

എന്നിരുന്നാലും ഒരു വിശ്വാസം മനുഷ്യജീവിതത്തിന് ഗുരുതരമായ ദോഷം വരുത്തുന്നതായി വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ, അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് മതത്തിന്റെ ആരോഗ്യത്തിന് തന്നെയാണ് അപകടകരം.

എന്നാൽ ഇവിടെ വലിയ ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്. “ദോഷകരം” എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് വ്യക്തിപരമായ ഇഷ്ടമോ അനിഷ്ടമോ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി ആയിരിക്കരുത്. യുക്തി, തെളിവുകൾ, നൈതികത, മനുഷ്യാവകാശം, മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന യഥാർത്ഥ ഫലങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അത്തരം വിലയിരുത്തൽ നടത്തേണ്ടത്.

വിശ്വാസസ്വാതന്ത്ര്യവും വിശ്വാസപരിശോധനയും

മതസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് സ്വന്തം വിശ്വാസം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള അവകാശം മാത്രമല്ല. മറ്റുള്ളവർക്ക് വ്യത്യസ്തമായി വിശ്വസിക്കാനുള്ള അവകാശം അംഗീകരിക്കുന്നതും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്.

അതുപോലെ വിശ്വാസങ്ങളെ വിമർശിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും ആരോഗ്യകരമായ ഒരു സമൂഹത്തിന് ആവശ്യമാണ്.

അതുകൊണ്ട് നമുക്ക് ഒരേസമയം രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയണം:

സ്വന്തം വിശ്വാസത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുക; എന്നാൽ അത് തിരുത്താനുള്ള സന്നദ്ധതയും നിലനിർത്തുക.

മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസത്തെ ബഹുമാനിക്കുക; എന്നാൽ ഒരു ആശയം വിമർശനാതീതമാണെന്ന് കരുതാതിരിക്കുക.

മറ്റൊരാളുടെ വിശ്വാസത്തെ വിമർശിക്കുന്നത് അയാളെ അപമാനിക്കുന്നതല്ല. അതുപോലെ വിമർശനം സ്വീകരിക്കുന്നത് സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുമല്ല.

ആരോഗ്യകരമായ മതസംവാദത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം പരസ്പരം തോൽപ്പിക്കുക എന്നതല്ല; സത്യത്തെ കൂടുതൽ വ്യക്തമായി അന്വേഷിക്കുക എന്നതാണ്.

യേശുവിന്റെ മാതൃകയിലേക്ക് മടങ്ങിവരുമ്പോൾ

ഇവിടെയാണ് യേശുവിന്റെ മതസമീപനം വീണ്ടും പ്രസക്തമാകുന്നത്.

യേശു പാരമ്പര്യത്തെ മുഴുവനായി തള്ളിക്കളഞ്ഞില്ല. അതുപോലെ പാരമ്പര്യത്തിലുള്ള എല്ലാം ചോദ്യം ചെയ്യാതെ സ്വീകരിച്ചതുമില്ല.

അദ്ദേഹം പ്രധാനപ്പെട്ടതും അല്ലാത്തതും രണ്ടായി കണ്ടു. മനുഷ്യനെ ദൈവസ്നേഹത്തിലേക്കും മനുഷ്യസ്നേഹത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നതിനെ അദ്ദേഹം ശക്തിപ്പെടുത്തി. മനുഷ്യനിൽ അനീതി, കപടത, വിദ്വേഷം, അസഹിഷ്ണുത എന്നിവ വളർത്തുന്ന മതപരമായ സമീപനങ്ങളെ അദ്ദേഹം ചോദ്യം ചെയ്തു. വലിയ നൈതിക പ്രാധാന്യമില്ലാത്ത കാര്യങ്ങളെ അവഗണിച്ചു.

അതുകൊണ്ട് യേശുവിന്റെ സമീപനത്തിൽ നിന്ന് നമുക്ക് പഠിക്കാവുന്ന ഒരു ലളിതമായ തത്വം ഇതായിരിക്കാം:

ഗുണകരമായതിനെ സ്വീകരിക്കുകയും വളർത്തുകയും ചെയ്യുക.
ദോഷകരമായതിനെ സ്നേഹത്തോടെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും തിരുത്തുകയും ചെയ്യുക.
നിരുപദ്രവകരമായതിനെ അനാവശ്യമായി വിവാദമാക്കാതിരിക്കുക.

ഇത് മറ്റു മതങ്ങളെ വിലയിരുത്താനുള്ള ഒരു മാനദണ്ഡം മാത്രമല്ല. അതിനേക്കാൾ പ്രധാനമായി, നമ്മുടെ സ്വന്തം ക്രിസ്തീയ വിശ്വാസത്തെയും ആചാരങ്ങളെയും പാരമ്പര്യങ്ങളെയും പരിശോധിക്കാനുള്ള മാനദണ്ഡമാണ്.

ആദ്യം കണ്ണാടിയിൽ നോക്കുക

മതസംവാദത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രലോഭനം മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസത്തിലെ തെറ്റുകൾ കണ്ടെത്തുക എന്നതാണ്.

“അവരുടെ വിശ്വാസത്തിൽ എന്താണ് തെറ്റ്?” എന്ന ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ നമുക്ക് എളുപ്പമാണ്.

എന്നാൽ അതിനുമുമ്പ് ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യം:

“എന്റെ വിശ്വാസങ്ങളിൽ യേശുവിന്റെ സ്നേഹത്തോടും കരുണയോടും നീതിയോടും പൊരുത്തപ്പെടാത്ത എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടോ?”

എന്റെ വിശ്വാസം എന്നെ കൂടുതൽ സ്നേഹമുള്ളവനാക്കുന്നുണ്ടോ?

എന്നെ കൂടുതൽ കരുണയുള്ളവനാക്കുന്നുണ്ടോ?

അനീതിക്കെതിരെ നിൽക്കാൻ എന്നെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ?

എന്നിൽ വിനയം വളർത്തുന്നുണ്ടോ?

എന്നിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി വിശ്വസിക്കുന്നവരെയും മനുഷ്യരായി ബഹുമാനിക്കാൻ എന്നെ പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ടോ?

അല്ലെങ്കിൽ അത് എന്നിൽ അഹങ്കാരവും ഭയവും വിദ്വേഷവും അസഹിഷ്ണുതയും വളർത്തുന്നുണ്ടോ?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ പരിശോധിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെ പരിശോധിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുമ്പോഴാണ് അവയ്ക്ക് യഥാർത്ഥ ആത്മീയ മൂല്യം ലഭിക്കുന്നത്.

ഉപസംഹാരം

മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം അറിവിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും മേലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. അറിവ് വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം നമ്മുടെ വിശ്വാസങ്ങളും പരിശോധിക്കപ്പെടുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

വിശ്വാസങ്ങൾ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിന് അർത്ഥവും പ്രതീക്ഷയും നൈതിക ദിശാബോധവും നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവ നമുക്ക് വിലപ്പെട്ടതാണ്. എന്നാൽ അതേ വൈകാരികബന്ധം ചിലപ്പോൾ നമ്മുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ വിമർശനത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പ്രവണതയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ഏറ്റവും വലിയ ആത്മീയവും ബൗദ്ധികവുമായ ധൈര്യം മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസത്തിലെ തെറ്റുകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിലല്ല. സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെ സത്യസന്ധമായി പരിശോധിക്കാൻ കഴിയുന്നതിലാണ്.

മറ്റൊരാളുടെ വിശ്വാസം തിരുത്തുക എന്നത് എല്ലായ്പ്പോഴും നമ്മുടെ ചുമതലയല്ല. എന്നാൽ സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെ പരിശോധിക്കാനും ആവശ്യാനുസരണം തിരുത്താനും ഉപേക്ഷിക്കാനും പുതുക്കാനും ഉള്ള ഉത്തരവാദിത്തം നമുക്കുണ്ട്.

അതുകൊണ്ട് മതസംവാദത്തിന്റെ ആദ്യ ചോദ്യം:

“നിന്റെ വിശ്വാസത്തിൽ എന്താണ് തെറ്റ്?”

എന്നതല്ല.

അതിനു മുമ്പ് ഓരോരുത്തരും സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യം:

“എന്റെ വിശ്വാസങ്ങളിൽ ഏതാണ് ഞാൻ ഇതുവരെ പരിശോധിക്കാതെ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്?”

അതോടൊപ്പം മറ്റൊരു ചോദ്യം കൂടി ചോദിക്കാം:

“എന്റെ വിശ്വാസം എന്നെ യേശുവിനെപ്പോലെ കൂടുതൽ സ്നേഹമുള്ളവനും കരുണയുള്ളവനും നീതിമാനുമായ മനുഷ്യനാക്കുന്നുണ്ടോ?”

മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ തിരുത്തുന്നതിന് മുമ്പ് സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെ പരിശോധിക്കാൻ നമുക്ക് കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ, മതസംവാദം സംഘർഷത്തിൽ നിന്ന് സംവാദത്തിലേക്കും, അവകാശവാദത്തിൽ നിന്ന് അന്വേഷണത്തിലേക്കും, മതപരമായ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് സത്യാന്വേഷണത്തിലേക്കും മാറും.

ഒടുവിൽ, വിശ്വാസത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനേക്കാൾ സത്യത്തെയും മനുഷ്യനന്മയെയും സംരക്ഷിക്കാനാണ് നാം മുൻഗണന നൽകേണ്ടത്.

ഒരുപക്ഷേ അതാണ് യേശുവിന്റെ സമീപനത്തിൽ നിന്ന് നമുക്ക് പഠിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാഠങ്ങളിലൊന്ന്.