നമുക്ക് നമ്മുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ പരിശോധിക്കാം

നമ്മുടെ ജീവിതം നാം നേടിയ അറിവിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നത്. നമുക്ക് നമ്മെക്കുറിച്ചും ചുറ്റുമുള്ള ലോകത്തെക്കുറിച്ചും കുടുംബത്തെക്കുറിച്ചും സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചും പ്രകൃതിയെക്കുറിച്ചും അനേകം കാര്യങ്ങൾ അറിയാം. എന്നാൽ മനുഷ്യന്റെ അറിവ് ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമല്ല. ശാസ്ത്രവും അനുഭവവും പഠനവും നിരന്തരം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ ഇന്ന് നമുക്ക് അറിയാവുന്നതിലും വളരെ അധികം കാര്യങ്ങൾ നമുക്ക് അറിയാനില്ലാത്തവയായി അവശേഷിക്കുന്നു.

അറിയാവുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ ചിലത് നമുക്ക് വസ്തുതകളായി സ്വീകരിക്കാം. നിരീക്ഷണം, അനുഭവം, തെളിവ്, യുക്തി, വിശ്വസനീയമായ സാക്ഷ്യം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അത്തരം അറിവുകൾ രൂപപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ നമുക്ക് അറിവില്ലാത്തതോ പൂർണ്ണമായി തെളിയിക്കാൻ കഴിയാത്തതോ ആയ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് മനുഷ്യന് മറ്റൊരു മാർഗമുണ്ട് — വിശ്വാസം.

നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും അടിസ്ഥാനപരമായ ചില ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഇന്നും എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കുന്ന അന്തിമ ഉത്തരങ്ങൾ നമുക്കില്ല.

നാം ആരാണ്?
മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം എന്താണ്?
പ്രപഞ്ചം എന്താണ്?
പ്രപഞ്ചത്തിന് ഒരു തുടക്കമുണ്ടായിരുന്നോ?
ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥമെന്താണ്?
എന്തിനാണ് നാം ജീവിക്കുന്നത്?
മരണത്തിനപ്പുറം എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടോ?
ദൈവമുണ്ടോ? ഉണ്ടെങ്കിൽ ദൈവവും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എന്താണ്?

ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മനുഷ്യർ പലതരത്തിലുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ ചിലത് തത്ത്വചിന്തയിൽ നിന്നുമാണ് വന്നത്; ചിലത് ശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നുമാണ്; ചിലത് മതപരമ്പരകളിൽ നിന്നും ആത്മീയാനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നും വന്നവയാണ്. പലപ്പോഴും അവയെല്ലാം ഒരേ അളവിൽ തെളിയിക്കപ്പെട്ട വസ്തുതകളല്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ വിശ്വാസത്തിന് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്.

വിശ്വാസം എന്നത് തെളിവിന്റെ അഭാവത്തിൽ എന്തും അംഗീകരിക്കുക എന്നർത്ഥമല്ല. നാം പല കാര്യങ്ങളും വിശ്വസിക്കുന്നത് മറ്റുള്ളവരുടെ സാക്ഷ്യത്തെയും അനുഭവത്തെയും വിശ്വസനീയതയെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്. ചില വിശ്വാസങ്ങൾക്ക് ശക്തമായ തെളിവുകളുണ്ട്; ചിലതിന് പരിമിതമായ തെളിവുകളുണ്ട്; ചിലത് പ്രധാനമായും പാരമ്പര്യത്തെയും വ്യക്തിപരമായ അനുഭവത്തെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ എല്ലാ വിശ്വാസങ്ങളെയും ഒരേ രീതിയിൽ കാണാൻ കഴിയില്ല.

എന്നാൽ ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാണ്: നമ്മുടെ ജീവിതത്തെ നയിക്കുന്ന പല അടിസ്ഥാന ധാരണകളും വിശ്വാസങ്ങളുടെ സ്വഭാവമുള്ളവയാണ്.

അതിനാലാണ് മനുഷ്യന് തന്റെ വിശ്വാസങ്ങളുമായി ആഴത്തിലുള്ള വൈകാരികബന്ധം ഉണ്ടാകുന്നത്. വിശ്വാസങ്ങൾ വെറും ആശയങ്ങളല്ല. അവ പലപ്പോഴും നമ്മുടെ ജീവിതവീക്ഷണത്തിന്റെയും മൂല്യങ്ങളുടെയും തീരുമാനങ്ങളുടെയും പ്രതീക്ഷകളുടെയും ഭയങ്ങളുടെയും വ്യക്തിത്വത്തിന്റെയും അടിത്തറയാണ്.

വിശ്വാസവും മനുഷ്യന്റെ വ്യക്തിത്വവും

 പൂർവികരിൽ നിന്നും കുടുംബത്തിൽ നിന്നും സമൂഹത്തിൽ നിന്നും മതപരമ്പരയിൽ നിന്നും പൈതൃകമായി ലഭിച്ച വിശ്വാസങ്ങളോട് മനുഷ്യർക്ക് ആഴത്തിലുള്ള വൈകാരിക ബന്ധമുണ്ട്

ഒരു കുട്ടി ജനിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഒരു മതദർശനവുമായി ലോകത്തെ കാണാൻ തുടങ്ങുന്നില്ല. അവൻ വളരുന്ന കുടുംബവും സമൂഹവും അവന് ലോകത്തെക്കുറിച്ച് ചില അടിസ്ഥാന ധാരണകൾ നൽകുന്നു. കാലക്രമത്തിൽ അവ ധാരണകൾ അവന്റെ സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളായി മാറുന്നു.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഒരാളുടെ മതവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് ചിലപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു ആശയത്തെ മാത്രം ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതായി തോന്നുകയില്ല; മറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വത്തെയും കുടുംബത്തെയും പാരമ്പര്യത്തെയും ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതുപോലെ അനുഭവപ്പെടാം.

ഇത് മനസ്സിലാക്കാതെ മതവിശ്വാസങ്ങളെക്കുറിച്ച് നടത്തുന്ന സംവാദങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ സംഘർഷങ്ങളായി മാറും.

വിശ്വാസസ്വാതന്ത്ര്യവും പരസ്പര ബഹുമാനവും

ഓരോ മനുഷ്യനും തന്റെ വിശ്വാസങ്ങൾ പുലർത്താനും അവ സംരക്ഷിക്കാനും അവകാശമുണ്ട്. എന്നാൽ അതേ അവകാശം മറ്റുള്ളവർക്കും നൽകണം.

സ്വന്തം മതവിശ്വാസങ്ങൾക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ആവശ്യപ്പെടുന്ന ഒരാൾ മറ്റൊരാളുടെ വ്യത്യസ്തമായ വിശ്വാസത്തിനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും അംഗീകരിക്കണം.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന വ്യത്യാസം മനസ്സിലാക്കണം:

ഒരു വ്യക്തിയുടെ വിശ്വാസത്തെ ബഹുമാനിക്കുന്നത് ആ വിശ്വാസം ശരിയാണെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നതിനു തുല്യമല്ല.

ഒരു ആശയത്തെ വിമർശിക്കാം; എന്നാൽ ആ ആശയത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന വ്യക്തിയുടെ മാന്യതയും അവകാശങ്ങളും നിഷേധിക്കരുത്.

അതിനാൽ നമുക്ക് ഒരേസമയം രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയും:

വിശ്വാസിയെ ബഹുമാനിക്കുക; വിശ്വാസത്തെ പരിശോധിക്കുക.

പൈതൃകമായി ലഭിക്കുന്ന വിശ്വാസങ്ങൾ

നമ്മുടെ പല വിശ്വാസങ്ങളും നാം സ്വയം അന്വേഷിച്ച് കണ്ടെത്തിയവയല്ല. അവ പൈതൃകമായി ലഭിച്ചതാണ്.

നമ്മുടെ മാതാപിതാക്കൾ വിശ്വസിച്ചതും നമ്മുടെ സമൂഹം വിശ്വസിച്ചതും നമ്മുടെ മതപരമ്പര പഠിപ്പിച്ചതും നാം സ്വാഭാവികമായി സ്വീകരിക്കുന്നു. ഇത് മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ സ്വാഭാവികമായ ഒരു പ്രക്രിയയാണ്.

എന്നാൽ പൈതൃകമായി ലഭിച്ചു എന്നത് മാത്രം ഒരു വിശ്വാസത്തിന്റെ സത്യത്തിനുള്ള തെളിവല്ല.

അതുകൊണ്ട് നാം ഇടയ്ക്കിടെ ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്:

"ഞാൻ ഈ വിശ്വാസം സ്വീകരിച്ചത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?"

അത് സത്യമായതിനാലാണോ?

അതിന് വിശ്വസനീയമായ തെളിവുകളുണ്ടോ?

അതോ ഞാൻ ജനിച്ച കുടുംബവും വളർന്ന സമൂഹവും അത് എന്നെ പഠിപ്പിച്ചതുകൊണ്ടാണോ?

ഈ ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നത് പൂർവികരെ അപമാനിക്കലല്ല. മറിച്ച് അവർക്ക് ലഭിച്ച പൈതൃകത്തെ ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെ പരിശോധിക്കുകയാണ്.

എല്ലാ വിശ്വാസങ്ങളും ഒരുപോലെയല്ല

നമ്മുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ പൊതുവായി മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളായി കാണാം.

ഒന്നാമത്, ഗുണകരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ. മനുഷ്യനെ സ്നേഹത്തിലേക്കും നീതിയിലേക്കും കരുണയിലേക്കും സത്യത്തിലേക്കും ഉത്തരവാദിത്തത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന വിശ്വാസങ്ങളാണിവ. ഇത്തരം വിശ്വാസങ്ങളെ കൂടുതൽ ശക്തമായി നിലനിർത്തണം.

രണ്ടാമത്, നിരുപദ്രവമായ വിശ്വാസങ്ങൾ. ശരിയോ തെറ്റോ എന്നത് നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ വലിയ പ്രായോഗിക വ്യത്യാസമുണ്ടാക്കാത്ത വിശ്വാസങ്ങളാണിവ. അവ മറ്റുള്ളവർക്ക് ദോഷം ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിൽ അവയെക്കുറിച്ച് നിരന്തരം തർക്കിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല.

മൂന്നാമത്, ദോഷകരമായ വിശ്വാസങ്ങൾ. വ്യക്തിക്കോ സമൂഹത്തിനോ മറ്റുള്ളവർക്കോ അനീതി, വിദ്വേഷം, വിവേചനം, അക്രമം, ഭയം തുടങ്ങിയവ ഉണ്ടാക്കുന്ന വിശ്വാസങ്ങളാണിവ.

അത്തരം വിശ്വാസങ്ങൾ പൈതൃകമായി ലഭിച്ചതാണെന്ന കാരണത്താൽ മാത്രം സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതില്ല.

സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെ പരിശോധിക്കുക

മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളിലെ തെറ്റുകൾ കണ്ടെത്തുന്നത് എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെ വിമർശനാത്മകമായി പരിശോധിക്കുക വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.

കാരണം മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസം നമുക്ക് ഒരു ആശയമായി തോന്നുമ്പോൾ, സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങൾ പലപ്പോഴും നമ്മുടെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായിരിക്കും.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആത്മപരിശോധനയ്ക്ക് ധൈര്യം ആവശ്യമാണ്.

നാം ചോദിക്കേണ്ട ചില ചോദ്യങ്ങളുണ്ട്:

• ഞാൻ ഈ വിശ്വാസം സ്വീകരിച്ചത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
• അതിന്റെ അടിസ്ഥാനമെന്താണ്?
• ഞാൻ അത് സ്വതന്ത്രമായി പരിശോധിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
• എന്റെ കുടുംബവും സമൂഹവും മതപരമ്പരയും പറഞ്ഞതുകൊണ്ടുമാത്രമാണോ ഞാൻ ഇത് വിശ്വസിക്കുന്നത്?
• ഈ വിശ്വാസം എന്റെ ജീവിതത്തെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു?
• മറ്റുള്ളവരോടുള്ള എന്റെ സമീപനത്തെ ഇത് എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു?
• ഈ വിശ്വാസം മനുഷ്യനന്മയ്ക്ക് ഗുണകരമാണോ?
• ഇതിൽ ദോഷകരമായ എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടോ?
• പുതിയ തെളിവുകളോ കൂടുതൽ ശക്തമായ വാദങ്ങളോ ലഭിച്ചാൽ എന്റെ വിശ്വാസം തിരുത്താൻ ഞാൻ തയ്യാറാണോ?

അവസാനത്തെ ചോദ്യം ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്.

സ്വന്തം വിശ്വാസം തിരുത്താൻ കഴിയാത്ത ഒരാൾക്ക് സത്യാന്വേഷണം പൂർണ്ണമായി നടത്താൻ കഴിയുമോ?

മതസംവിധാനവും അടിസ്ഥാനവിശ്വാസങ്ങളും

ലോകത്തിലെ മതങ്ങൾ വലിയ വിശ്വാസസംവിധാനങ്ങളാണ്. അവയിൽ അനേകം വിശ്വാസങ്ങൾ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ചില വിശ്വാസങ്ങൾ മതത്തിന്റെ കേന്ദ്രസ്ഥാനത്തുള്ളവയാണ്.

അതിനാൽ ഒരു അടിസ്ഥാനവിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല. അത് ചിലപ്പോൾ ഒരു മതത്തിന്റെ ദൈവശാസ്ത്രത്തെയും ആചാരങ്ങളെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും അധികാരഘടനകളെയും തന്നെ ബാധിച്ചേക്കാം.

എന്നാൽ ഒരു വിശ്വാസം ഒരു മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കിടക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം അത് സത്യമാണ് എന്ന് തെളിയുന്നില്ല.

ഒരു കെട്ടിടത്തിന്റെ അടിത്തറ അതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭാഗമായിരിക്കാം. എന്നാൽ അതുകൊണ്ട് ആ അടിത്തറ ഒരിക്കലും പരിശോധിക്കേണ്ടതില്ല എന്ന് പറയാനാവില്ല.

അതുപോലെ ഒരു മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനവിശ്വാസങ്ങളും ആവശ്യാനുസരണം പരിശോധിക്കപ്പെടണം.

ഒരു ഉദാഹരണം

യേശുവിന്റെ ദൈവത്വത്തിലുള്ള വിശ്വാസം ക്രിസ്തീയ വിശ്വാസത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായി രൂപപ്പെട്ട പ്രധാന അടിസ്ഥാനവിശ്വാസങ്ങളിലൊന്നാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ ദൈവശാസ്ത്രഘടനയിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കും.

എന്നാൽ ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന തത്വം ബാധകമാണ്:

ഒരു വിശ്വാസം പ്രധാനപ്പെട്ടതാണെന്നത് കൊണ്ട് മാത്രം അത് വിമർശനാതീതമാകുന്നില്ല.

യേശുവിന്റെ ദൈവത്വത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന ഓരോ ക്രിസ്ത്യാനിക്കും ആ വിശ്വാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങളെ പരിശോധിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. അതുപോലെ അതിനെ വ്യത്യസ്തമായി മനസ്സിലാക്കുന്ന ഒരാൾക്കും തന്റെ നിലപാടിന്റെ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഇതേ തത്വം എല്ലാ മതങ്ങൾക്കും ബാധകമാണ്.

ഇസ്ലാമിലെ ഒരു അടിസ്ഥാനവിശ്വാസമോ, ഹിന്ദുമതത്തിലെ ഒരു പൈതൃകവിശ്വാസമോ, ബുദ്ധമതത്തിലെ ഒരു ദാർശനിക നിലപാടോ, യഹൂദമതത്തിലെ ഒരു വിശ്വാസമോ മറ്റേതെങ്കിലും മതത്തിലെ ഒരു ആശയമോ ആയാലും, അത് പരിശോധിക്കാനുള്ള അവകാശവും ഉത്തരവാദിത്തവും അതത് വിശ്വാസികൾക്കുണ്ട്.

മതനവീകരണത്തിന്റെ ആവശ്യം

മതങ്ങൾ ചരിത്രത്തിൽ ഒരിക്കലും പൂർണ്ണമായും മാറ്റമില്ലാതെ നിലനിന്നിട്ടില്ല. അവയുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങളിലും ആചാരങ്ങളിലും സ്ഥാപനങ്ങളിലും വിശ്വാസങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യക്രമത്തിലും കാലക്രമത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

മാർട്ടിൻ ലൂഥറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നടന്ന പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് നവീകരണം ഇതിന് ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. സഭയുടെ ചില പഠിപ്പിക്കലുകളും ആചാരങ്ങളും അധികാരഘടനകളും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടതോടെ ക്രിസ്തീയ ലോകത്ത് വലിയ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായി.

ലൂഥറിന്റെ എല്ലാ നിലപാടുകളെയും ഇന്ന് അംഗീകരിക്കണമെന്നില്ല. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസ്ഥാനം ഒരു പ്രധാന സത്യം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു:

ഒരു മതപരമ്പരയ്ക്ക് സ്വയം പരിശോധിക്കാനും ആവശ്യമായപ്പോൾ സ്വയം തിരുത്താനും കഴിയണം.

മതത്തിന്റെ ശക്തി അതിലെ ഓരോ പഴയ വിശ്വാസവും മാറ്റമില്ലാതെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിൽ മാത്രമല്ല. ആവശ്യമായപ്പോൾ തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിയാനും തിരുത്താനും കഴിയുന്നതിലും അതിന്റെ ജീവശക്തിയുണ്ട്.

"വിശ്വാസത്തിന്റെ ശസ്ത്രക്രിയ"

ഒരു മതപരമ്പരയിലെ ചില വിശ്വാസങ്ങൾ കാലക്രമത്തിൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന് ദോഷകരമാകുന്നുവെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ അവയെ പരിശോധിച്ച് ആവശ്യമായ തിരുത്തൽ നടത്തേണ്ടിവരും.

ഇത് ശരീരത്തിലെ രോഗബാധിതമായ ഒരു ഭാഗം ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ നീക്കം ചെയ്യുന്നതുപോലെ കാണാം.

ശസ്ത്രക്രിയ വേദനാജനകമായിരിക്കാം. അതിന് അപകടസാധ്യതകളുമുണ്ട്. എന്നാൽ രോഗം അവഗണിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം അതിലും ഗുരുതരമായിരിക്കാം.

അതുപോലെ ഒരു മതസംവിധാനത്തിലെ ദോഷകരമായ ഒരു വിശ്വാസത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നത് വേദനാജനകമായേക്കാം. അത് തർക്കങ്ങൾക്കും പ്രതിരോധങ്ങൾക്കും ചിലപ്പോൾ വിഭജനങ്ങൾക്കും കാരണമാകാം. എന്നിരുന്നാലും ഒരു വിശ്വാസം മനുഷ്യജീവിതത്തിന് ഗുരുതരമായ ദോഷം വരുത്തുന്നതായി വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ, അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് മതത്തിന്റെ ആരോഗ്യത്തിന് തന്നെയാണ് അപകടകരം.

എന്നാൽ "ദോഷകരം" എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നതിലും ജാഗ്രത വേണം. വ്യക്തിപരമായ ഇഷ്ടമോ അനിഷ്ടമോ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കി ഒരു വിശ്വാസത്തെ ദോഷകരമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കരുത്. യുക്തി, തെളിവുകൾ, നൈതികത, മനുഷ്യാവകാശം, മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന യഥാർത്ഥ ഫലങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് അത്തരം വിലയിരുത്തൽ നടത്തേണ്ടത്.

ആദ്യം സ്വന്തം മതത്തെ പരിശോധിക്കാം

മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളിലെ തെറ്റുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ ആരോഗ്യകരമായ മതസംവാദം ആരംഭിക്കേണ്ടത് സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളുടെ ആത്മപരിശോധനയിൽ നിന്നാണ്.

ഒരു ക്രിസ്ത്യാനി സ്വയം ചോദിക്കണം:

"എന്റെ വിശ്വാസങ്ങളിൽ ഏതൊക്കെയാണ് ഞാൻ പരിശോധിച്ചുറപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്? ഏതൊക്കെയാണ് ഞാൻ ചോദ്യം ചെയ്യാതെ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്?"

ഒരു മുസ്ലിമും, ഹിന്ദുവും, ബുദ്ധമതവിശ്വാസിയും, യഹൂദനും, നിരീശ്വരവാദിയും ഇതേ ചോദ്യം സ്വയം ചോദിക്കാം.

ഇത് സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയല്ല.

സത്യത്തെ നേരിടാൻ സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെ തയ്യാറാക്കുകയാണ്.

വിശ്വാസസ്വാതന്ത്ര്യവും വിശ്വാസപരിശോധനയും

മതസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് സ്വന്തം വിശ്വാസം  സംരക്ഷിക്കാനുള്ള അവകാശം മാത്രമല്ല. മറ്റുള്ളവർക്ക് വ്യത്യസ്തമായി വിശ്വസിക്കാനുള്ള അവകാശം അംഗീകരിക്കുന്നതും അതിന്റെ ഭാഗമാണ്.

അതുപോലെ വിശ്വാസങ്ങളെ വിമർശിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും ആരോഗ്യകരമായ ഒരു സമൂഹത്തിന് ആവശ്യമാണ്.

അതുകൊണ്ട് നമുക്ക് ഒരേസമയം രണ്ട് കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിയണം:

സ്വന്തം വിശ്വാസത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുക; എന്നാൽ അത് തിരുത്താനുള്ള സന്നദ്ധതയും നിലനിർത്തുക.

മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസത്തെ ബഹുമാനിക്കുക; എന്നാൽ ഒരു ആശയം വിമർശനാതീതമാണെന്ന് കരുതാതിരിക്കുക.

ഉപസംഹാരം

മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം അറിവിന്റെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും മേലാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. അറിവ് വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം നമ്മുടെ വിശ്വാസങ്ങളും പരിശോധിക്കപ്പെടുകയും വികസിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

വിശ്വാസങ്ങൾ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിന് അർത്ഥവും പ്രതീക്ഷയും നൈതിക ദിശാബോധവും നൽകുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവ നമുക്ക് വിലപ്പെട്ടതാണ്. എന്നാൽ അതേ വൈകാരികബന്ധം ചിലപ്പോൾ നമ്മുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ വിമർശനത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാനുള്ള പ്രവണതയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ഏറ്റവും വലിയ ആത്മീയവും ബൗദ്ധികവുമായ ധൈര്യം മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസത്തിലെ തെറ്റുകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിലല്ല.

സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെ സത്യസന്ധമായി പരിശോധിക്കാൻ കഴിയുന്നതിലാണ്.

മറ്റൊരാളുടെ വിശ്വാസം തിരുത്തുന്ന ചുമതല നമുക്കുള്ളതല്ല. എന്നാൽ സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെ പരിശോധിക്കാനും ആവശ്യാനുസരണം തിരുത്താനും ഉപേക്ഷിക്കാനും പുതുക്കാനും ഉള്ള ഉത്തരവാദിത്തം നമുക്കുള്ളതാണ്.

അതുകൊണ്ട് മതസംവാദത്തിന്റെ ആദ്യ ചോദ്യം:

"നിന്റെ വിശ്വാസത്തിൽ എന്താണ് തെറ്റ്?"

എന്നതല്ല.

അതിനു മുമ്പ് ഓരോരുത്തരും സ്വയം ചോദിക്കേണ്ട ചോദ്യം:

"എന്റെ വിശ്വാസങ്ങളിൽ ഏതാണ് ഞാൻ ഇതുവരെ പരിശോധിക്കാതെ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്?"

മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ തിരുത്തുന്നതിന് മുമ്പ് സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെ പരിശോധിക്കാൻ നമുക്ക് കഴിയുന്നുവെങ്കിൽ, മതസംവാദം സംഘർഷത്തിൽ നിന്ന് സംവാദത്തിലേക്കും, അവകാശവാദത്തിൽ നിന്ന് അന്വേഷണത്തിലേക്കും, മതപരമായ മത്സരത്തിൽ നിന്ന് സത്യാന്വേഷണത്തിലേക്കും മാറും.

ഒടുവിൽ, വിശ്വാസത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനേക്കാൾ സത്യത്തെയും മനുഷ്യനന്മയെയും സംരക്ഷിക്കാനാണ് നാം മുൻഗണന നൽകേണ്ടത്.